FBHF≡ÄÖ'T
   Indeks pojæì gramatycznych. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
 Czæ₧ci mowy
 
   Rzeczownik
   Czasownik
   Przymiotnik
   Liczebnik
   Zaimek
   PrzysÆówek
   Przyimek
   Spójnik
   Wykrzyknik
   PartykuÆa
   
   
 Czæ₧ci zdania
 
   Podmiot
   Orzeczenie
   Przydawka
   DopeÆnienie
   Okolicznik
   
   
 Grupa podmiotu i orzeczenia
 
   Grupa podmiotu
   Grupa orzeczenia
   
   
 Rozbiór zdañ
 
   Rozbiór gramatyczny
   Rozbiór logiczny
   
   
 Typy zdañ
 
   Pojedyñcze
   Podrzædne
   WspóÆrzædne
   Wielokrotnie zÆoºone
   
   
 Przypadek
 Strona
 
 
 Deklinacja
 Koniugacja
 
 
 αyHßyY
Γyg	πytΣyâ	ΘyÉ÷yÜ
≈y¿°y┤∙y┐
·y═	Dzα
Ez≤Jz■
Oz	TzWz(
p{<r{]q{o{ë
{¢{▓¿z╠	░z█
╕zΘ	╚z÷Φzd}#	g}.l}:
m}F
'T
   Indeks pojæì gramatycznych. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
 Czæ₧ci mowy
 
   Rzeczownik
   Czasownik
   Przymiotnik
   Liczebnik
   Zaimek
   PrzysÆówek
   Przyimek
   Spójnik
   Wykrzyknik
   PartykuÆa
   
   
 Czæ₧ci zdania
 
   Podmiot
   Orzeczenie
   Przydawka
   DopeÆnienie
   Okolicznik
   
   
 Grupa podmiotu i orzeczenia
 
   Grupa podmiotu
   Grupa orzeczenia
   
   
 Rozbiór zdañ
 
   Rozbiór gramatyczny
   Rozbiór logiczny
   
   
 Typy zdañ
 
   Pojedyñcze
   Podrzædne
   WspóÆrzædne
   Wielokrotnie zÆoºone
   
   
 Przypadek
 Strona
 
 
 Deklinacja
 Koniugacja
 
 
 αyHßyY
Γyg	πytΣyâ	ΘyÉ÷yÜ
≈y¿°y┤∙y┐
·y═	Dzα
Ez≤Jz■
Oz	TzWz(
p{<r{]q{o{ë
{¢{▓¿z╠	░z█
╕zΘ	╚z÷Φzd}#	g}.l}:
m}F
'(
   Czæ₧ci mowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
uWyrazy, którymi posÆugujemy siæ w mowie, majå okre₧lone znaczenie i wÆa₧ciwo₧ci  gramatyczne. Niektóre z nich oznaczajå na przykÆad przedmioty, inne - cechy przedmiotów  lub czynno₧ci. Jedne odmieniajå siæ przez przypadki, inne przez osoby,  a niektóre så nieodmienne. Wyrazy majåce podobne ogólne znaczenia i wÆa₧ciwo₧ci  gramatyczne Æåczymy w grupy zwane czæ₧ciami mowy. &
Rozróºniamy nastæpujåce czæ₧ci mowy: æ - rzeczowniki,
 - przymiotniki,
 - liczebniki,
 - czasowniki,
 - przysÆówki,
 - zaimki,
 - przyimki,
 - spójniki,
 - wykrzykniki,
 - partykuÆy.
&
Oprócz tego dzielimy czæ₧ci mowy na:  - odmienne,
 - nieodmienne. 

oraz na: * - samodzielne,
 - niesamodzielne.   
 
 
d}²	ßy╟πy╫ΣyΦ
Γy≈
÷y
Θy≈y °y-∙y:·yJ	n}~o}ïp}ªq}╢'$#
   Rzeczownik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
E
Rzeczownik oznacza nazwy ludzi, zwierzåt, ro₧lin, rzeczy i zjawisk. 
Rozróºniamy rzeczowniki: :
- osobowe, np.: Ja₧, pan, Ala, cie₧la, chÆop, dziecko... D
- nieosobowe, np.: kot, Æawka, niebo, ksiåºka, pies, lampa, koñ... 6
- pospolite, np.: pies, rzeka, kraj, imiæ, miasto... 7
- wÆasne, np.: £atek, WisÆa, Polska, Zosia, Poznañ... 6
- ºywotne, np.: sÆoñ, kura, czÆowiek, jeº, sædzia... 5
- nieºywotne, np.: stóÆ, tablica, okulary, drzwi... ö
Rzeczownik odpowiada na pytania kto? co? we wszystkich przypadkach. Odmienia siæ  przez przypadki (deklinacja) i liczby oraz posiada staÆy rodzaj. ╪
Rzeczowniki wystæpujå w trzech rodzajach: mæskim, ºeñskim i nijakim. Jest jednak  kilka rzeczowników, które wystæpujå tylko w liczbie mnogiej i majå dlatego rodzaj  niemæskoosobowy, np.: (te) spodnie, sanki, drzwi. &
Funkcja (rola) rzeczownika w zdaniu: -
- jako podmiot gramatyczny - kto? co? np.:  M
  SÆoñce juº gasÆo. Wieczór byÆ ciepÆy i cichy.
  ──────            ───────
I
- jako podmiot logiczny - kogo? czego? (nie ma, ubywa, przybywa), np.:  ≤
  W Warcie ubyÆo wody.
                 ────
  W szkole ciågle przybywa dzieci.
                           ──────
  W biednym domu nie ma chleba.
                        ──────
  Na Æåce pasie siæ wiele owiec.
                          ─────
J
- jako przydawka rzeczowna - w zwiåzku zgody z wyrazem okre₧lanym, np.:  Y
  rzeka WisÆa,
        ─────
  ziemia matka,
         ─────
  Adam Mickiewicz...
  ────
N
- jako przydawka dopeÆniaczowa - w zwiåzku rzådu z wyrazem okre₧lanym, np.:  æ
  warkocz Zosi,
          ────
  lekcja historii,
         ────────
  wierzenia Inków,
            ─────
  wÆasno₧ì szkoÆy...
           ──────
v
- jako dopeÆnienie - gdy odpowiada na pytania: kogo? czego? komu? czemu?  kogo? co? kim? czym? o kim? o czym?, np.:  (
  Nie widziaÆem Zosi.
                ────
  Napiszæ list do kolegi.
          ────    ──────
  Z wielkim zainteresowaniem przyglådam siæ tym piæknym obrazom.
                                                        ───────
  Z moimi przyjacióÆmi wybioræ siæ na wycieczkæ.
          ────────────
O
- jako orzecznik (w narzædniku) w orzeczeniu imiennym (czyli zÆoºonym), np.:  }
  Mój kolega jest piÆkarzem.
                  ─────────
  W przyszÆo₧ci zostanæ lekarzem.
                        ────────
α
Wyrazy zaliczane do klasy rzeczowników majå róºne znaczenia. Wiele z nich to nazwy  istot ºyjåcych (np.: uczeñ, marynarz, kot, wilk) oraz przedmiotów i zjawisk, które  moºemy rozpoznaì za pomocå zmysÆów (np.: dom, fabryka, góra, ₧nieg, deszcz). Så jednak  i takie rzeczowniki, które nie oznaczajå rzeczy postrzegalnych, lecz pojæcia, np.:  rado₧ì, ºal, zwyciæstwo, poraºka. Do tej grupy rzeczowników zaliczamy m.in. takºe  nazwy czynno₧ci i cech, jak: pisanie, mÆodo₧ì, staro₧ì. ╨
Z punktu widzenia cech gramatycznych okre₧limy rzeczowniki jako wyrazy, które odmieniajå  siæ przez przypadki i liczby (nie przez rodzaje),  a w zdaniu wystæpujå najczæ₧ciej w roli podmiotu lub dopeÆnienia. è
Praktycznie Æatwo jest rozpoznaì w zdaniu rzeczownik po tym, ºe opdpowiada on na  pytania: kto? lub co?, je₧li peÆni rolæ podmiotu, np.: V
  Franek jest pracowity.
  ──────
  Jutro bædzie niedziela.
               ─────────
▒
- albo na pytania innych przypadków: kogo? lub czego?, komu? lub czemu?, kogo? lub  co?, (z) kim? lub (z) czym?, (o) kim? lub (o) czym?, je₧li wystæpuje w roli okre₧leñ, np.:  ╜
  Nie widziaÆem Franka (kogo?).
                ──────  
  Pójdæ na spacer z kolegå (z kim?).
                    ──────
  Rozmawiali₧my o wycieczce (o czym?).
                  ─────────
Q
Niektóre rzeczowniki sÆuºå do nazywania osób, zwierzåt lub rzeczy specjalnie wyróºnionych  spo₧ród wielu innych. Så to imiona i nazwiska osób, nazwy geograficzne, tytuÆy utworów  literackich itp., np.: Krzysztof, Arciszewski, WisÆa, Giewont, "Placówka". Takie  rzeczowniki nazywamy wÆasnymi. PozostaÆe rzeczowniki nazywamy pospolitymi. 
Rzeczowniki wystæpujå w jednym z trzech rodzajów: mæskim, ºeñskim lub nijakim. Rodzaj  rzeczownika decyduje o tym, ºe Æåczy siæ z nim przymiotnik w odpowiedniej formie  rodzajowej: mæskiej, ºeñskiej lub nijakiej, np.: wielki staw, wielka rzeka, wielkie  jezioro. |
Rodzaj rzeczowników bædåcych nazwami osób zaleºny jest od ich pÆci, mianowicie nazwy  mæºczyzn så rodzaju mæskiego, kobiet - ºeñskiego, np.: pan - pani, obywatel - obywatelka,  uczeñ - uczennica. Rodzaj rzeczowników oparty na tej zasadzie nazywamy rodzajem  naturalnym. Nieliczne rzeczowniki osobowe, oznaczajåce istoty niedorosÆe, så rodzaju  nijakiego, np.: dziecko, dziewczæ. ∩
W₧ród nazw zwierzåt tylko niektóre rzeczowniki, gÆównie nazwy zwierzåt domowych,  majå rodzaj naturalny, np.: baran - owca, kot - kotka, kogut - kura. Nazwami mÆodych  zwierzåt så czæsto rzeczowniki rodzaju nijakiego, np.: cielæ, jagniæ. ╬
Rodzaj zdecydowanej wiækszo₧ci rzeczowników nie jest uzasadniony wzglædami naturalnymi.  Wiækszo₧ì zwierzåt ma tylko nazwy jednego rodzaju: albo mæskiego, albo ºeñskiego,  niezaleºnie od ich pÆci, np.: krokodyl, ºyrafa, szczupak, pÆotka, komar, pchÆa. Taki  rodzaj nazywamy rodzajem gramaytcznym. Oczywi₧cie wszystkie rzeczowniki nieºywotne  (tj. nie oznaczajåce istot ºywych) majå tylko rodzaj gramatyczny, np.: szczyt, góra,  dom, chata, potok, rzeka, bagno.  
 
n}d}2	l}=
EzsFz{GzφOz)	Qz3	Rz╠Tz½JzI	d}V
d}R	EzúTz░'!
   Czasownik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
'
Czasownik oznacza czyno₧ci lub stany. U
Odpowiada on na pytania: co robi? co siæ z nim dzieje? w jakim stanie siæ znajduje? 
Rozróºniamy czasowniki: )
- osobowe - odmieniajå siæ przez osoby, e
- nieosobowe: bezokolicznik, imiesÆów przymiotnikowy, przysÆówkowy,  formy nieosobowe na -no i -to. _
- dokonane - oznaczajå czynno₧ì skoñczonå, np.: zatañczyÆ, przyszedÆ, zatañczy,  przyjdzie... î
- niedokonane - oznaczajå czynno₧ì, która trwa, trwaÆa lub bædzie trwaÆa, np.: idæ,  szedÆem, bædæ szÆa, piszæ, pisaÆam, bædziesz pisaì... V
- przechodnie, tzn. takie, które przechodzå ze strony czynnej w stronæ biernå, np.:  ┼
  Czytam ksiåºkæ. Ksiåºka jest czytana przeze mnie.
  ──────                  ────────────
  Ja₧ ₧piewa piosenkæ. Piosenka jest ₧piewana przez Jasia.
      ──────                    ─────────────
¿
- nieprzechodnie, tzn. takie, króre wystæpujå tylko w stronie czynnej i nie majå  strony biernej (nie przechodzå w stronæ biernå), np.: idæ, patrzaÆ, rosÆa, siedzi... ª
O czasowniki dokonane pytamy zawsze: co zrobiì? Czasowniki dokonane wystæpujå w czasie  przeszÆym i przyszÆym (czynno₧ì w zamierzeniu skoñczona). Majå formæ prostå. 9
Czasowniki niedokonane wystæpujå we wszystkich czasach. h
       Czas przyszÆy                 Czas przyszÆy
    niedokonany zÆoºony             dokonany prosty
*
       bædæ pisaì                      napiszæ
       bædziesz czytaÆ                 przeczytasz
       bædzie siedziaÆo                usiådzie
       bædziemy ₧piewali               za₧piewamy
       bædziecie pracowaì              zapracujecie
       bædå siæ myli                   umyjå siæ

Funkcja czasownika w zdaniu: 2
- czasownik osobowy peÆni rolæ orzeczenia, np.:  ∩
  WÆa₧nie dwukonnå brykå wjechaÆ mÆody panek.
                         ───────
  ÿwieciÆy siæ z daleka pobielone ₧ciany.
  ────────────
  Dalej w polskiej szacie siedzi Rejtan ºaÆosny po wolno₧ci stracie.
                          ──────
yCzasownik nieosobowy - bezokolicznik - jako nazwa przedmiotu moºe zastæpowaì rzeczownik i peÆniì funkcjæ podmiotu, np.:  t
  Czytaì ksiåºki jest rzeczå miÆå.
  ──────
  Mówiåcego naleºy uwaºnie sÆuchaì.
                           ───────
ÉW roli orzeczenia moºe równieº wyståpiì czasownik nieosobowy zakoñczony na -no lub -to. Mamy wtedy do czynienia ze zdaniem bezpodmiotowym, np.: g
  Nam strzelaì nie kazano.
                   ──────
  Otwarto podwoje gÆuchej stanicy.
  ───────
 
 
√y║n}─
ⁿyπ
²y∩
∩y■≡y≤yg}`Jzó
EzJzù
Iz	'%
   Przymiotnik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
T
Przymiotnik oznacza cechy i wÆa₧ciwo₧ci ludzi, zwierzåt, ro₧lin, rzeczy i zjawisk. 
Odpowiada on na pytania: 8
- jaki? jaka? jakie? np.: Æadny, brzydki, zÆy, maÆy... 
- niektóre: który? np.:  =
  poczta (która?) gdañska,
  powiat (który?) szamotulski...
ε
Odmienia siæ przez przypadki, liczby i rodzaje. W liczbie  mnogiej przymiotniki wystæpujå w rodzaju mæskoosobowym i niemæskoosobowym. Rodzaj  mæskoosobowy okre₧la cechy osób rodzaju mæskiego, tzn. odnosi siæ wyÆåcznie do mæºczyzn (np.:  A
  Wspaniali chÆopcy zburzyli mit o zÆej mÆodzieºy.)
  ─────────
lub grup mieszanych (np.:  6
  Dobrzy ludzie pomogli mi w nieszczæ₧ciu.)
  ──────
_Rodzaj niemæskoosobowy okre₧la cechy kobiet, dzieci, zwierzåt, ro₧lin, rzeczy i zjawisk, np.:  α
  MiÆe dzieci bawiå siæ w piasku.
  ────
  £adne kobiety spacerujå po ulicy.
  ─────
  Przy pÆocie szczekajå zÆe psy.
                        ───
  Wczoraj obserwowaÆem ₧wietliste gwiazdy.
                       ──────────
z
Jeºeli okre₧lamy rodzaj przymiotników (w rozbiorze gramatycznym), to moºe siæ zdarzyì,  ºe w niektórych przypadkach nie bædzie moºna tego dokonaì, np.: duºych ludzi, duºych  kobiet, duºych dzieci, takºe: maÆymi chÆopcami, maÆymi kobietami, maÆymi dzieìmi.  Jak widaì, w odniesieniu do wszystkich rzeczowników przymiotniki brzmiå tak samo.  Nie moºna wiæc okre₧liì ich rodzaju. 
Przymiotniki siæ stopniuje: ë
- regularnie, np.: stopieñ równy - Æadny, szybki, stopieñ wyºszy - Æadniejszy, szybszy,  stopieñ najwyºszy - najÆadniejszy, najszybszy; Ç
- nieregularnie, np.: stopieñ równy - zÆy, duºy, stopieñ wyºszy - gorszy, wiækszy,  stopieñ najwyºszy - najgorszy, najwiækszy; q
- opisowo, np.: stopieñ równy - chory, stopieñ wyºszy - bardziej chory, stopieñ  najwyºszy - najbardziej chory. {
W stopniowaniu regularnym wystæpuje ten sam temat (ewentualnie oboczny), w stopniowaniu  nieregularnym temat siæ zmienia.  
Funkcja przymiotnika w zdaniu: D
- jako przydawka przymiotna w zwiåzku zgody z rzeczownikiem, np.:  >
  Duºy pies ugryzÆ maÆego chÆopca.
  ────             ──────
0
- jako orzecznik w orzeczeniu imiennym, np.:   s
  Moja mama jest Æadna.
                 ─────
  Ten uczeñ byÆ wyjåtkowo bystry.
                          ──────

- jako podmiot, np.:  ]
  ÿlepy przechodzi przez ulicæ.
  ─────
  GÆupi dba tylko o zachowanie pozorów.
  ─────
 
 
n}$d}7	Ozû	Pzá
Jz	Ez╗'!
   Liczebnik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
@
Liczebnik oznacza ilo₧ì lub kolejno₧ì osób, zwierzåt i rzeczy. /
Odpowiada on na pytania: ile?, który z kolei?   
Rozróºniamy liczebniki: (
- gÆówne, np.: jeden, sto, dwie₧cie... 1
- porzådkowe, np.: pierwszy, setny, dwusetny... N
- zbiorowe, np.: piæcioro, dwadzie₧cioro, sze₧ìdziesiæcioro, dwoje, troje... *
- uÆamkowe, np.: póÆ, póÆtora, ìwierì...   
'Liczebniki zbiorowe majå zastosowanie: b
- dla oznaczenia liczby dzieci, istot niedorosÆych, np.: troje wnuczåt, dziesiæcioro  kurczåt... j
- przy rzeczownikach oznaczajåcych grupy mieszane, (róºna pÆeì), np.: dwoje ludzi,  piæcioro rodziców... k
- przy rzeczownikach nie majåcych liczby pojedynczej, np.: dwoje skrzypiec, czworo  sanek, troje drzwi...   
Odmiana liczebników: 0
- liczebniki gÆówne majå odmianæ zróºnicowanå, r
- liczebniki porzådkowe odmieniajå siæ jak przymiotniki, np.: trzeci,  trzeciego, trzeciemu, trzeciego, trzecim, '
- liczebniki uÆamkowe så nieodmienne, S
- liczebniki zbiorowe odmieniajå siæ przez przypadki wedÆug nastæpujåcego  wzoru: ä
  M.  troje     sze₧cioro     piætna₧cioro     dzieci
  D.  trojga    sze₧ciorga    piætna₧ciorga    dzieci
  C.  trojgu    sze₧ciorgu    piætna₧ciorgu    dzieciom
  B.  troje     sze₧cioro     piætna₧cioro     dzieci
  N.  trojgiem  sze₧ciorgiem  piætna₧ciorgiem  dzieci
  Mc. o trojgu  sze₧ciorgu    piætna₧ciorgu    dzieciach
  W.  o, troje  sze₧cioro     piætna₧cioro     dzieci!
  
Funkcja w zdaniu: /
- przede wszystkim jako przydawka przymiotna. s
a) liczebnik porzådkowy z wyrazem okre₧lanym oraz liczebniki gÆówne "dwa, trzy,  cztery" - w zwiåzku zgody, np.:  Ñ
  Siódmego dnia wstaÆ z Æóºka.
  ─────────────
  Wczoraj kupiÆem dwa chleby.
                  ──────────
  Pierwsze miejsce naleºy siæ go₧ciom.
  ────────────────
`
b) liczebniki gÆówne od piæciu do dziewiæciuset - z wyrazem okre₧lanym w zwiåzku  rzådu, np.:  i
  Piæì dziewczynek szÆo do szkoÆy.
  ────────────────
  DogoniÆem sze₧ì psów.
            ──────────
  
¢Podobnie Æåczå siæ z wyrazami okre₧lanymi liczebniki zbiorowe oraz tysiåc, milion,  miliard, bilion, np.: tysiåc walecznych, milion ludzi, dwoje dzieci...  
 
σy»µy╫
τyΦyVn}n}?
πyRo}▓n}╓
d}δ	Oz┴	Pz╦
'1
   Liczebniki gÆówne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
`
Ze wzglædu na formy rodzaju moºemy podzieliì liczebniki gÆówne na nastæpujåce  typy fleksyjne: "
1. Liczebnik "jeden" odmienia siæ tak jak przymiotnik i ma w liczbie pojedynczej  formy rodzaju mæskiego, ºeñskiego i nijakiego, a w liczbie mnogiej formy mæskoosobowe  i niemæskoosobowe, np.: jeden, jedna, jedno, jednego, jednej, jednemu, jednej itd.;  jedni, jedne, jednych, jednym itd. ╘
2. Liczebnik dwa wystæpuje w trzech formach rodzajowych: mæskoosobowej (np.: dwaj  uczniowie lub dwóch uczniów), ºeñskiej (np.: dwie uczennice) i wspólnej mæskiej  nieosobowej i nijakiej (np.: dwa konie, okna).  
3. Liczebniki od trzech do tysiåca (wyÆåcznie) wystæpujå w dwóch formach rodzajowych:  mæskoosobowej i niemæskoosobowej, np.: trzej uczniowie (lub trzech uczniów), trzy  uczennice, konie, okna; piæìdziesiæciu uczniów, piæìdziesiåt uczennic, koni, okien. b
4. Liczebniki od tysiåca w góræ nie majå form rodzajowych i odmieniajå siæ tak jak  rzeczowniki. )
Liczebnik dwa odmienia siæ nastæpujåco: Γ
 ┌───────┬───────────────────────────────────────────────────────┐
 │       │                       Forma                           │
 │ Przy- ├────────────────┬──────────────────┬───────────────────┤
 │ padek │  mæskoosobowa  │ mæska nieosobowa │      ºeñska       │
 │       │                │     i nijaka     │                   │
 ├───────┼────────────────┼──────────────────┼───────────────────┤
 │  M.   │ dwaj uczniowie │  dwa domy, okna  │   dwie ksiåºki    │
 │       │ dwóch uczniów  │                  │                   │
 ├───────┼────────────────┴──────────────────┴───────────────────┤
 │  D.   │         dwóch uczniów, domów, okien, ksiåºek          │
 ├───────┼───────────────────────────────────────────────────────┤
C │  C.   │      dwom (dwóm) uczniom, domom, oknom, ksiåºkom      │  ├───────┼────────────────┬──────────────────┬───────────────────┤
 │  B.   │ dwóch uczniów  │  dwa domy, okna  │    dwie ksiåºki   │
 ├───────┼────────────────┴──────────────────┼───────────────────┤
 │  N.   │  dwoma uczniami, domami, oknami   │  dwiema (dwoma)   │
 │       │                                   │     ksiåºkami     │
 ├───────┼───────────────────────────────────┴───────────────────┤
 │  Msc. │       dwóch uczniach, domach, oknach, ksiåºkach       │
 └───────┴───────────────────────────────────────────────────────┘
V
Jak widaì na podstawie przykÆadów odmiany liczebnika "dwa", trzy odræbne formy  rodzajowe wystæpujå w mianowniku i bierniku. Ponadto w narzædniku liczebnik "dwa",  je₧li Æåczy siæ z rzeczownikiem rodzaju ºeñskiego, przybiera przewaºnie formæ "dwiema",  rzadziej "dwoma". W poÆåczeniu z innym rzeczownikiem wystæpuje tu tylko forma "dwoma".  0
W mianowniku przy rzeczowniku mæskim osobowym uºywamy wymiennie form "dwaj" i - czæ₧ciej -  "dwóch", np.: Dwaj chÆopcy idå (szli). Dwóch chÆopców idzie (szÆo). W drugim wypadku  rzeczownik wystæpuje w dopeÆniaczu, a orzeczenie w liczbie pojedynczej, ponadto,  je₧li ma formy rodzaju, w rodzaju nijakim. 
W poszczególnych przypadkach obok form "dwóch", "dwom" ("dwóm") wystæpuje forma  "dwu", np.: "dwóch" chÆopców obok "dwu" chÆopców, "dwom" (lub "dwóm") ksiåºkom obok  "dwu" ksiåºkom, na "dwóch" oknach obok na "dwu" oknach. Jest to jednak forma uºywana  stosunkowo rzadko. ,
Liczebnik "trzy" odmienia siæ nastæpujåco: ò
 ┌───────┬──────────────────────────────────────────────────────┐
 │       │                       Formy                          │
 │ Przy- ├─────────────────────────┬────────────────────────────┤
 │ padek │      mæskoosobowe       │       niemæskoosobowe      │
 ├───────┼─────────────────────────┼────────────────────────────┤
 │  M.   │     trzej uczniowie     │  trzy domy, okna, ksiåºki  │
 │       │     trzech uczniów      │                            │
 ├───────┼─────────────────────────┴────────────────────────────┤
 │  D.   │         trzech uczniów, domów, okien, ksiåºek        │
 ├───────┼──────────────────────────────────────────────────────┤
B │  C.   │         trzem uczniom, domom, oknom, ksiåºkom        │ ╬ ├───────┼─────────────────────────┬────────────────────────────┤
 │  B.   │     trzech uczniów      │  trzy domy, okna, ksiåºki  │
 ├───────┼─────────────────────────┴────────────────────────────┤
 │  N.   │      trzema uczniami, domami, oknami, ksiåºkami      │
 ├───────┼──────────────────────────────────────────────────────┤
 │  Msc. │      trzech uczniach, domach, oknach, ksiåºkach      │
 └───────┴──────────────────────────────────────────────────────┘
X
Dwie odræbne formy: mæskoosobowa i niemæskoosobowa wystæpujå tu w mianowniku i bierniku,  podobnie jak w odmianie przymiotników w liczbie mnogiej. PozostaÆe przypadki liczebnika  "trzy" majå po jednej formie, niezaleºnie od rodzaju okre₧lanego rzeczownika.  W mianowniku przy rzeczowniku mæskim osobowym moºna uºyì zarówno formy "trzej"  ("trzej" uczniowie), jak i bardziej rozpowszechnionej formy "trzech" ("trzech"  uczniów). Róºnice w skÆadni tych form så takie same jak róºnice miædzy uºyciem  "dwaj" i "dwóch", np.: Na budowie pracowali "trzej" monterzy. Na budowie pracowaÆo  trzech monterów. @
Tak samo jak liczebnik "trzy" odmienia siæ liczebnik "cztery". i
Podobnå pod wzglædem zróºnicowania rodzajowego odmianæ majå liczebniki od "piæciu"  do "dziewiæciuset". \
 ┌───────┬───────────────────────────────────────────────────────┐
 │       │                       Formy                           │
 │ Przy- ├─────────────────────────┬─────────────────────────────┤
 │ padek │      mæskoosobowe       │       niemæskoosobowe       │
 ├───────┼─────────────────────────┼─────────────────────────────┤
 │  M.   │  piæciu, stu ºoÆnierzy  │piæì, sto stoÆów, drzew, chat│
 ├───────┼─────────────────────────┴─────────────────────────────┤
 │  D.   │       piæciu, stu ºoÆnierzy, stoÆów, drzew, chat      │
 ├───────┼───────────────────────────────────────────────────────┤
C │  C.   │    piæciu, stu ºoÆnierzom, stoÆom, drzewom, chatom    │  ├───────┼─────────────────────────┬─────────────────────────────┤
 │  B.   │  piæciu, stu ºoÆnierzy  │piæì, sto stoÆów, drzew, chat│
 ├───────┼─────────────────────────┴─────────────────────────────┤
 │  N.   │  piæcioma (piæciu), stoma (stu) ºoÆnierzami, stoÆami, │
 │       │                  drzewami, chatami                    │
 ├───────┼───────────────────────────────────────────────────────┤
 │  Msc. │  piæciu, stu ºoÆnierzach, stoÆach, drzewach, chatach  │
 └───────┴───────────────────────────────────────────────────────┘ 
╔
Odræbne formy mæskoosobowe i niemæskoosobowe wystæpujå w odmianie tych liczebników  równieº tylko w mianowniku i bierniku. W pozostaÆych przypadkach mamy formy jednolite,  nie zróºnicowane rodzajowo. ╦
Cechå charakterystycznå odmiany tych liczebników jest maÆy zasób form przypadkowych:  w dopeÆniaczu, celowniku i miejscowniku, a w poÆåczeniu z rzeczownikami mæskoosobowymi  takºe w mianowniku i w bierniku, wystæpujå formy z koñcówkå -u, np.: "piæciu", "dziewiæìdziesiæciu"  domów, domom, domach; "piæciu", "dziewiæìdziesiæciu" uczniów (M. D. B.), uczniom, uczniach.  W narzædniku liczebniki od "piæciu" do "dziewiæìdziesiæciu" przybierajå przewaºnie koñcówkæ  -oma (np.: "piæcioma" krajami), rzadziej -u (np.: "piæciu" krajami). Liczebniki od  "stu" do "czterystu" majå tu formy z -u lub -oma ("trzystu" lub "trzystoma" tomami), liczebniki  od "piæciuset" do "dziewiæciuset" tylko formy z -u w pierwszym czÆonie. l
W liczebnikach zÆoºonych "dwadzie₧cia" i "dwie₧cie" odmieniajå siæ oba czÆony wyrazu,  np.: M. - "dwadzie₧cia" domów, "dwie₧cie" drzew, D. - "dwudziestu" domów, "dwustu" drzew,  N. - "dwudziestoma" domami, "dwustu" drzewami. W liczebnikach od "trzydziestu" do  "dziewiæìdziesiæciu"  oraz "trzysta" i "czterysta" odmienia siæ tylko czÆon drugi,  np.: "trzydziestu" domów, "czterystoma" domami. W liczebnikach "piæìset", "sze₧ìset",  "siedemset", "osiemset", majåcych formæ zrostów opartych na zwiåzku rzådu, odmianie  podlega tylko pierwszy czÆon, np.: "piæìset" ksiåºek, "piæciuset" ksiåºek, "piæciuset"  ksiåºkom itd. 	
W liczebnikach gÆównych majåcych formæ zestawieñ sÆowotwórczych, np.: trzysta dwadzie₧cia  piæì, tysiåc trzysta piæìdziesiåt sze₧ì, odmieniajå siæ przez rodzaje i przypadki  albo wszystkie czÆony, albo tylko czÆony oznaczajåce dziesiåtki i jednostki. Na przykÆad: √
  W szkole byÆo trzystu dwudziestu trzech uczniów 
                ─────────────────────────
  i trzysta dwadzie₧cia piæì uczennic.
    ────────────────────────
          (lub: trzysta dwudziestu trzech uczniów)
                ─────────────────────────
   Wydano indeksy tysiåcowi trzystu piæìdziesiæciu sze₧ciu studentom.
                  ────────────────────────────────────────
            (lub: tysiåc trzysta piæìdziesiæciu sze₧ciu studentom)
                  ─────────────────────────────────────
ⁿ
Liczebnik "jeden" wchodzåcy w skÆad zestawieñ liczebnikowych nie odmienia siæ ani przez rodzaje, ani przez przypadki, np.: "dwudziestu jeden" uczniów, "dwadzie₧cia  jeden" uczennic, z "dwudziestoma jeden" uczniami, z "dwudziestoma jeden" uczennicami. |
Liczebniki: "tysiåc", "milion", "miliard" itd. majå odmianæ rzeczownikowå, odmieniajå  siæ jak np.: miesiåc, ogon, oskard.  
 
Σy`
n}¿πy╜ßy▄d}╢	
d}├	d}╫	
d}od}τd}₧	d}¬ßy¼#
'9
   Liczebniki porzådkowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
ê
Liczebniki porzådkowe odmieniajå siæ tak jak przymiotniki, np.: "pierwszy" (jak "pieszy"), "drugi" (jak "dÆugi"), "szósty" (jak "pusty"). Majå wiæc  one odræbne formy rodzaju mæskiego, ºeñskiego i nijakiego w mianowniku i bierniku  liczby pojedynczej (np.: "pierwszy" dom, "pierwsza" szkoÆa, "pierwsze" drzewo)  oraz formy formy mæskoosobowe i niemæskoosobowe w tychºe przypadkach liczby mnogiej  (np.: "pierwsi" chÆopcy, "pierwsze" ptaki, jaskóÆki, drzewa; (widzæ) "pierwszych"  chÆopców, "pierwsze" ptaki, jakóÆki, drzewa). W pozostaÆych przypadkach liczby  pojedynczej liczebniki porzådkowe majå jednakowe formy, je₧li okre₧lajå rzeczowniki  rodzaju mæskiego lub nijakiego, oraz odræbne formy ºeñskie (np.: "drugiemu" chÆopcu,  dziecku; "drugiej" pani), a w liczbie mnogiej - jednolite formy przypadkowe, niezaleºnie  od rodzaju okre₧lanego rzeczownika (np.: "pierwszym" chÆopcom, dzieciom, paniom). ┌
W liczebnikach porzådkowych wielowyrazowych, które så zestawieniami sÆowotwórczymi,  np.: "dwudziesty pierwszy", "dziewiæìset dwudziesty pierwszy", "tysiåc dziewiæìset dwudziesty pierwszy",  odmianie przymiotnikowej podlegajå zazwyczaj tylko czÆony oznaczajåce jednostki  i dziesiåtki. PozostaÆe czÆony majå formæ liczebników gÆównych i nie odmieniajå  siæ, np.: od roku "tysiåc dziewiæìset trzydziestego dziewiåtego", w roku "tysiåc  dziewiæìset trzydziestym dziewiåtym".  
 
Σy;
n}Q
πyhd}
d}d}¼ßy│σy²'5
   Liczebniki zbiorowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
A
Liczebniki zbiorowe odmieniajå siæ wedÆug nastæpujåcego wzoru:  C
  M.   dwoj-e       piæcior-o       (dzieci, drzwi)
  D.   dwojg-a      piæciorg-a      (dzieci, drzwi)
  C.   dwojg-u      piæciorg-u      (dzieciom, drzwiom)
  B.   dwoj-e       piæcior-o       (dzieci, drzwi)
  N.   dwojgi-em    piæciorgi-em    (dzieci, drzwi)
  Msc. dwojg-u      piæciorg-u      (dzieciach, drzwiach)
d
Jak widaì, liczebniki zbiorowe "dwoje", "piæcioro" itd. odmieniajå siæ tak jak  rzeczowniki nijakie o temacie zakoñczonym na spóÆgÆoskæ tylnojæzykowå w liczbie  pojedynczej (np.: Æóºk-o, tang-o, uch-o). Ich cechå szczególnå jest wystæpowanie  oboczno₧ci tematowych: dwoj-, piæcior- w mianowniku i bierniku, a dwojg-, piæciorg-  w pozostaÆych przypadkach.  
 
Σy7
n}K
ßyd}╫
d}Σd}'5
   Liczebniki uÆamkowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
%
Liczebniki uÆamkowe så nieodmienne. <
Naleºå do nich wyrazy takie jak: póÆ, póÆtora, póÆtrzecia.  
 
Σy7
o}N'
   Zaimek. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
æ
Zaimki wystæpujå najczæ₧ciej zamiast rzeczownika, czyli imienia. Ståd nazwa: zaimek.  Tworzå one zróºnicowanå gramatycznie i znaczeniowo grupæ. 9
W zaleºno₧ci od tego, co zastæpujå, rozróºniamy zaimki: 
- rzeczowne, 
- przymiotne, 

- liczebne, 
- przysÆowne. -
Ze wzglædu na znaczenie zaimki dzielimy na: 2
- osobowe, np.: ja, ty, on, my, wy, oni, kto₧...  
- zwrotne, np.: siæ, siebie... 4
- dzierºawcze, np.: mój, twój, swój, nasz, wasz... 7
- wskazujåce, np.: ten, ta, to, ów, tamten, ówdzie... :
- pytajåce, np.: kto? co? który? ile? jaki? czyj? gdzie? i
- wzglædne - zaimki pytajåce uºyte na poczåtku zdañ podrzædnych w zdaniach zÆoºonych  podrzædnie, np.:  '
  Wiem, który zwyciæºy.
        ─────
^
- nieokre₧lone, np.: kto₧, co₧, jaki₧, kiedy₧, ile₧, który₧, gdzie₧, gdziekolwiek,  skåd₧... @
- przeczåce, np.: nikt, nic, nijaki, niczyj, nigdzie, nigdy... 4
- upowszechniajåce, np.: wszyscy, wszystko, kaºdy.  
 
ΩyΘ	δy≈
φy∞y
εyü'/
   Zaimek rzeczowny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
9
W zdaniu peÆniå takå samå funkcjæ jak rzeczownik, np.:  á
  On peÆniÆ wartæ. (kto? podmiot gramatyczny)
  ──
  Nie ma jej w klasie. (podmiot logiczny)
         ───
  Widzæ jå czæsto w szkole. (dopeÆnienie)
        ──
n
PrzykÆady: ja, ty, on, ono, ona, my, wy, oni, one, kto₧, co₧, nikt, nic, ktokolwiek,  cokolwiek, kto, co...  3
Odmieniajå siæ przez przypadki, liczby i rodzaje. 
Patrz teº zaimek.  
 
ßyW
EzâFzïGz╡Tz±n}x
d}ì	Θy╡'1
   Zaimek przymiotny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
:
Ich funkcja w zdaniu jest podobna jak przymiotnika, np.: ^
  Twój zeszyt leºy na stole.
  ────
  RozmawiaÆem o tamtym czÆowieku.
                ──────
H
PrzykÆady: jaki, jaki₧, taki, owaki, ten, ta, to, tamten, mój, twój, nasz, wasz,  który₧, czyj₧, czyj, jakikolwiek, którykolwiek... Odmieniajå siæ przez przypadki, liczby, niektóre takºe przez rodzaje,  np.: ci, tamci, te, nasze, wasze... Obydwa zaimki przymiotne peÆniå funkcjæ przydawki w zwiåzku zgody z wyrazem okre₧lanym.  
 
πyYn}O
d}d	Θy┴OzΓ	'	1
   Zaimek przysÆowny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
L
Zaimki przysÆowne zastæpujå przysÆówki, odpowiadajå na pytania przysÆówka: ,
jak? - tak, jak, jako₧, jakkolwiek, nijak, |
gdzie? - tu, tutaj, tam, gdzie₧, tædy, owædy, gdziekolwiek, tamtædy, skåd₧, nigdzie, dokåd, dokåd₧, którædy₧, skådkolwiek, L
kiedy? - kiedy₧, kiedykolwiek, nigdy, wtedy, tedy, wtem, zawsze, niekiedy. q
Podobnie, jak przysÆówek, zaimek przusÆowny okre₧la czasownik i wystæpuje z nim w zwiåzku  przynaleºno₧ci, np.: ▓
  Tu Ko₧ciuszko miecz oburåcz trzyma.
  ──
  Nigdzie nie widziaÆem ogrodniczki.
  ───────
  Tuº na parkanie staÆa mÆoda dziewczyna.
  ───
  Wtem ujrzaÆa mÆodzieñca.
  ────
  Juº konie w stajnie wziæto, juº im hojnie dano.
  ───                         ───
  Tam pewnie na mÆodzieº czekajå.
  ───
  Tak mawiaÆ pan sædzia.
  ───
  Nikt tam nie rozprawiaÆ o porzådku.
       ───
  Sædzia nie dozwalaÆ nigdy.
                      ─────
Zwiåzki przynaleºno₧ci: 
  trzyma - gdzie? - tu,
  nie widziaÆem - gdzie? - nigdzie,
  staÆa - gdzie? - tuº,
  ujrzaÆa - kiedy? - wtem,
  wziæto - kiedy? - juº,
  dano - kiedy? - juº,
  czekajå - gdzie? - tam,
  mawiaÆ - jak? - tak,
  nie rozprawiaÆ - gdzie? - tam,
  nie dozwalaÆ - kiedy? - nigdy,...
 
 
Θy3÷yO
Γyº	'-
   Zaimek liczebny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
=
Funkcja w zdaniu - przydawka (podobnie jak liczebnik), np.: ¥
  Ile₧ razy skakaÆem z trampoliny.
  ────
  Tyle dzieci na ₧wiecie gÆoduje.
  ────
  Wiele razy rozmawiali₧my o ciekawych ksiåºkach Karola Bunscha.
  ─────
Z
PrzykÆady: wiele, wielu, ile, ile₧, tyle, kilka, kilkana₧cie, kilkadziesiåt, kilkaset... 
Patrz teº zaimek.  
 
OzB	ΣyZ	Θym'+
   Zaimek zwrotny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀

Zaimek zwrotny, nie majåcy formy mianownika, odmienia siæ podobnie jak zaimek "ty"  ("ciebie", "tobie" itd.) Spo₧ród dwu obocznych form biernika formy dÆuºszej "siebie"  uºywamy tylko na poczåtku zdania, w pozycji akcentowanej oraz po przyimku. Odmiana:  U
  M.   -
  D.   siebie
  C.   sobie
  B.   siebie, siæ
  N.   sobå
  Msc. sobie
 
 
Θy-d}N
n}Zd}╡≈y'!
   ImiesÆowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
∙
ImiesÆowy zaliczamy do nieosobowych form czasownika. Wyróºniamy w₧ród nich formy  odmieniajæce siæ, tak jak przymiotniki, przez przypadki, liczby i rodzaje, mianowicie  imiesÆowy przymiotnikowe oraz formy nieodmienne, czyli imiesÆowy przysÆówkowe.  
 
ⁿy:ΓyL
n}uπyÅd}ú	≡y╠o}≡≤y'?
   ImiesÆowy przymiotnikowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀

Pochodzå one zawsze od czasownika, ale podobne så do przymiotnika (zawsze muszå  speÆniaì te dwa warunki jednocze₧nie), np.:  ¡
  ₧piåcy    - bo: ₧pi,          │ goråcy, ºóÆty, syty,
  wrzåcy    - bo: wrze,         │ jednolity, czerwony,
  otwarte   - bo: kto₧ otworzyÆ │ pracowity - to przymiotniki
É
Odmieniajå siæ tak jak przymiotniki, przez przypadki, liczby, rodzaje, np.:  pÆynåcy, pÆynåcego, pÆynåcemu, pÆynåcego, pÆynåcym, o pÆynåcym... )
PeÆniå w zdaniu funkcjæ przydawki, np.: @
  Z daleka ujrzaÆ pÆonåcy wieºowiec.
                  ───────
Ü
We wspóÆczesnym jæzyku polskim rozróºniamy dwa imiesÆowy przymiotnikowe, mianowicie  imiesÆów przymiotnikowy czynny oraz imiesÆów przymiotnikowy bierny.  
 
ΓyX
πyvn}m
d}ÿ	Oz	∩yò	±y╗≥y▀'K
   ImiesÆów przymiotnikowy czynny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
Ω
W budowie imiesÆowu przymiotnikowego czynnego wyróºniamy temat równy tematowi 3. osoby  liczby mnogiej czasu teraªniejszego oraz przyrostek -åc- z przymiotnikowymi koñcówkami  fleksyjnymi: -y, -a, -e, -ego, ej; -emu, -ej itd., np.:  ë
  pisz-å: piszåcy, piszåca, piszåce; piszåcego, piszåcej itd.
  czytaj-å: czytajåcy, czytajåca, czytajåce; czytajåcego, czytajåcej itd.
e
ImiesÆów przymiotnikowy czynny oznacza czynno₧ci lub stany, które stanowiå czyjå₧  wÆa₧ciwo₧ì, np.: ,
  Uczniowie pracujåcy wytrwale zasÆugujå na pochwaÆæ.
            ─────────
  (Inaczej: uczniowie, którzy pracujå wytrwale...)
  
  Zawodnicy przygotowujåcy siæ do zawodów trenowali po kilka godzin dziennie.
            ──────────────
  (Inaczej: zawodnicy, którzy przygotowywali siæ do zawodów...)
╕
Jak widaì z powyºszych przykÆadów, imiesÆów przymiotnikowy czynny oznacza czynno₧ì  wspóÆczesnå wobec czynno₧ci wyraºonej przez sÆowo osobowe, które moºe wyståpiì  w róºnych czasach. +
Patrz teº imiesÆów przymiotnikowy bierny.  
 
∩yW	≡yaπyα≥y'	K
   ImiesÆów przymiotnikowy bierny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╓
ImiesÆów przymiotnikowy bierny tworzy siæ za pomocå przyrostków: -n, -on, -t- wraz  z koñcówkami przymiotnikowymi (-y, -a, -e; -ego, ej itd.) gÆównie od tematów czasu przeszÆego,  rzadziej - teraªniejszego, np.:  q
 -ny:   czytany, pisany, dokonany;
 -ony:  chwalony, sÆawiony, zawiedziony;
 -ty:   bity, ukryty, kuty, wziæty;
┴
Czasowniki na -nåì, np.: natchnåì, dªwignåì, tworzå imiesÆów bierny albo za pomocå  przyrostka -on-, albo -t-, np.: natchniony, zamkniæty, albo teº dwojako, np.: nieogarniony,  nie ogarniæty. ╥
ImiesÆowy przymiotnikowe bierne tworzy siæ w zasadzie tylko od czasowników przechodnich,  zarówno niedokonanych, jak i dokonanych; oznaczajå one wÆa₧ciwo₧ì przedmiotu spowodowanå  przez czyjå₧ czynno₧ì, np.:  y
  Zwróìcie ksiåºki wypoºyczone z biblioteki
                   ───────────
  (tzn.: ksiåºki, które wypoºyczyli₧cie...).
ÿ
  Przejechali₧my przez most pontonowy zbudowany przez saperów
                                      ─────────
  (tzn.: most, który zbudowali saperzy).
+
Patrz teº imiesÆów przymiotnikowy czynny.  
 
∩yM≡yVπy«Γyö
g}á±yB';
   ImiesÆowy przysÆówkowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╢
ImiesÆowami przysÆówkowymi nazywamy imiesÆowy nieodmienne, wystæpujåce w zdaniu  obok formy osobowej innego czasownika i wiåºåce siæ tre₧ciowo z tym samym, co ona,  podmiotem, np.: ÿ
  Czytajåc ksiåºkæ, robiÆem notatki.
  ────────          ───────
  Przeczytawszy ksiåºkæ, Janek wyszedÆ z domu.
  ─────────────                ───────
º
Rozróºniamy dwa imiesÆowy przysÆówkowe: wspóÆczesny i uprzedni. Oba te imiesÆowy  majå znaczenie czynne, tzn. wskazujå na czynno₧ì lub stan tego, co oznacza podmiot. P
Podobnie jak przysÆówki, odpowiadajå one na pytania: jak? gdzie? kiedy?, np.:  \
  Idåc ulicå, ₧piewaÆem.
  ────
  Odrobiwszy lekcje, Janek udaÆ siæ do klubu.
  ──────────
V
Tworzå one imiesÆowowy równowaºnik zdania w wypowiedzeniu zÆoºonym podrzædnie, np.:  ▓
  Sædzia, z boku rzuciwszy wzrok na Tadeusza, i poprawiwszy nieco wylotów 
                                                ───────────
  kontusza, nalaÆ wægrzyna i rzekÆ...
 
 
∩y=o}kΓy⌐
EzΓ	⌠y│⌡y┴÷y?
╕z
!'Q
   ImiesÆów przysÆówkowy wspóÆczesny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
░
ImiesÆów przysÆówkowy wspóÆczesny tworzy siæ od czasowników niedokonanych za pomocå  przyrostka -åc i opiera siæ na tym samym temacie, co imiesÆów przymiotnikowy czynny, np.: U
  pisz-åcy      - pisz-åc,
  czytaj-åcy    - czytaj-åc,
  wiedz-åcy     - wiedz-åc.
å
Oznacza to czynno₧ì trwajåcå jednocze₧nie z innå czynno₧ciå wyraºonå przez sÆowo  osobowe: teraªniejszå, przeszÆå lub przyszÆå, np.: ╩
  Czytajåc ksiåºkæ, robiæ notatki.
  ────────          ─────
  Czytajåc ksiåºkæ, robiÆem notatki.
  ────────          ───────
  Czytajåc ksiåºkæ, bædæ robiÆ notatki.
  ────────          ──────────
 
 
∩yS≤y\Γyâ≡y▌±y⌡'K
   ImiesÆów przysÆówkowy uprzedni. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
Ü
ImiesÆów przysÆówkowy uprzedni tworzy siæ od czasowników dokonanych za pomocå  przyrostka -wszy lub -Æszy i opiera siæ na temacie czasu przeszÆego, np.: x
  zrobi-Æ      - zrobi-wszy,
  przeczyta-Æ  - przeczyta-wszy,
  usiad-Æ      - usiad-Æszy,
  zjad-Æ       - zjad-Æszy.
ï
Jak widaì, przyrostek -wszy wystæpuje po tematach zakoñczonych na samogÆoskæ,  przyrostek -Æszy - po tematach zakoñczonych na spóÆgÆoskæ. {
ImiesÆów przysÆówkowy uprzedni oznacza czynno₧ì zakoñczonå, wcze₧niejszå niº czynno₧ì  wyraºona przez sÆowo osobowe, np.: Å
  Wróciwszy do domu, zjadÆem obiad.
  ─────────          ───────
  Skoñczywszy pracæ, wyszedÆem na spacer.
  ───────────        ─────────
 
 
∩yM≤yVΓyz'
#
   PrzysÆówek. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
₧
PrzysÆówek jest to wyraz nieodmienny, który najczæ₧ciej okre₧la bliºej czasownik  (stoi przy czasowniku, czyli przy sÆowie - tak dawniej nazywano czasownik) 
Odpowiada on na pytania: ╢
  jak? - Æadnie, brzydko, dobrze, ªle, zielono...
  gdzie? - (tylko cztery przysÆówki) wysoko, nisko, daleko, blisko,
  kiedy? - dzisiaj, wczoraj, jutro, pojutrze, póªno, wcze₧nie.
g
Wiækszo₧ì przysÆówków pochodzi od przymiotnika, np.: Æadnie - Æadny, brzydko - brzydki,  ªle - zÆy... +
PrzysÆówki majå zakoñczenia na -o lub -e. ,
PrzysÆówki odprzymiotnikowe stopniujå siæ: ╥
  ┌──────────────┬───────────────┬────────────────┬───────────────────┐
  │ Stopniowanie │ Stopieñ równy │ Stopieñ wyºszy │ Stopieñ najwyºszy │
  ├──────────────┼───────────────┼────────────────┼───────────────────┤
  │  regularne   │    Æadnie     │    Æadniej     │    najÆadniej     │
  ├──────────────┼───────────────┼────────────────┼───────────────────┤
  │ nieregularne │      ªle      │     gorzej     │     najgorzej     │
  │              │    dobrze     │     lepiej     │     najlepiej     │
  ├──────────────┼───────────────┼────────────────┼───────────────────┤
  │   opisowe    │    zielono    │bardziej zielono│najbardziej zielono│
  └──────────────┴───────────────┴────────────────┴───────────────────┘ 
5
Funkcja przysÆówka w zdaniu - jako okolicznik, np.: ▄
  Dalej wolno kroczy stado cielic tyrolskich.
  ───────────
  Ale tam daremnie nawet zapuszcza siæ okiem.
          ────────
  DÆugo drºå u nóg jego strachem opætane.
  ─────
  NiemaÆo czasu juº przeszÆo.
  ───────
 
 
o}>Γyl	πy╡WzF
'
   Przyimek. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
D
Jest to nieodmienna czæ₧ì mowy, nie wystæpuje samodzielnie, ale zawsze stoi przy  rzeczowniku, czyli przy imieniu (ståd nazwa: przyimek). Przyimek w poÆåczeniu z rzeczownikiem tworzy wyraºenie przyimkowe. Poszczególne przyimki wymagajå odpowiedniego przypadka, czyli rzådzå przypadkami  rzeczownika lub zaimka rzeczownego: ═
a) dopeÆniaczem rzådzå: do, od, u, dla, bez, z, obok, zza, koÆo, w₧ród, oprócz, np.:  oprócz Zosi, zza wægÆa, koÆo szosy, w₧ród ludzi, z ciebie (₧miejå siæ), obok szafy,  dla ciebie, do kina, od kogo₧... ^
b) celownikiem rzådzå: ku, przeciw, wbrew, np.: ku tobie, przeciw ludziom, wbrew zakazowi... A
c) biernikiem rzådzå: na, nad, pod, przed, w, za, miædzy, np.:  N
  liczæ na ciebie,
        ── ──────
  ptak wzniósÆ siæ nad dach,
                   ─── ────
  kamieñ spadÆ w wodæ,
               ─ ────
  kot wszedÆ pod stóÆ,
             ─── ────
  wierzæ w ciebie,
         ─ ──────
  sÆoñce zaszÆo za las,
                ── ───
  nóº wpadÆ miædzy stóÆ i szafæ.
            ────── ────   ─────

d) z narzædnikiem lub miejscownikiem rzeczownika Æåczå siæ przyimki: miædzy, na,  za, nad, w, pod, np.: miædzy Æawkami (narz.), na nodze (miejsc.), na ræce (miejsc.), za lasem (narz.), nad rzekå (narz.), w lesie (miejsc.), pod borem (narz.), pod stoÆem  (narz.)... <
e) z mianownikiem i woÆaczem nie Æåczå siæ ºadne przyimki. 
PodziaÆ przyimków na: ï
  ┌──────────────────────────┬───────────────────────────┐
  │          proste          │         zÆoºone           │
  ├──────────────────────────┼───────────────────────────┤
  │w, z, o, u, na, nad, pod, │ponad, podczas, po₧ród,    │
  │dla, od, do, bez, przy,   │spo₧ród, pomimo, okoÆo,    │
  │przed, za                 │naokoÆo, dookoÆa, wokoÆo,  │
  │                          │poza, spoza, pomiædzy,     │
  │                          │spomiædzy, spo₧ród, w₧ród, │
  │                          │obok, oprócz, wbrew,       │
  │                          │podczas, wewnåtrz, zewnåtrz│
  └──────────────────────────┴───────────────────────────┘ 

W funkcji przyimka wystæpuje niekiedy przypadkowa forma rzeczownika, np.: celem,  skutkiem, moºe teº byì przysÆówek "blisko".  
 
o})αy5
q}Oßysd}	ΘyPΩyWd}hd}5d}ô
d}$d}5d}.d}='

   Spójnik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
▀
Jest to nieodmienna i niesamodzielna czæ₧ì mowy (samodzielnie nie moºe istnieì). £åczy dwa wyrazy w zdaniu pojedynczym lub dwa zdania skÆadowe w zdaniu zÆoºonym. W zaleºno₧ci od tego, co i jak Æåczå, rozróºniamy spójniki: d
a) wspóÆrzædne, które Æåczå dwa wyrazy lub dwa zdania wspóÆrzædne w zdaniu zÆoºonym  wspóÆrzædnie: 
- Æåczne - i, oraz, tudzieº, !
- przeciwstawne - a, ale, lecz, 
- rozÆåczne - albo, lub, *
- wynikowe - wiæc, zatem, przeto, toteº, ─
b) podrzædne, które Æåczå zdanie podrzædne z nadrzædnym w zdaniu zÆoºonym podrzædnie, np.:  gdy, skoro, dopóki, bo, gdyº, poniewaº, by, aby, iºby, ºe, iº, je₧li, gdyby, choì,  choìby, chociaº... 
PrzykÆady: ₧
  Dom mieszkalny niewielki, lecz zewszåd chædogi.
                            ────
  StaÆ dwór szlachecki z drzewa, lecz podmurowany.
                                 ────
  Wbiega i okiem ₧ciany starodawne oglåda.
         ─
  Nie wiedziaÆ, czy go to miaÆo cieszyì.
                ───
  Dawno domu nie widziaÆ, bo w dalekim mie₧cie koñczyÆ nauki.
                          ──
  CzuÆ, ºe serce mu biÆo.
        ──
  Pan Sædzia nigdy nie dozwalaÆ, by chybiono wzglædu dla wieku, rozumu, urzædu.
                                 ──
  Reszta ₧wiata we Æzach i krwi tonæÆa, gdy ów måº, bóg wojny lataÆ do Alpów podniebnych.
                         ─              ───
 
 
o}'q}5αyD
░zâ╚z-'#
   Wykrzyknik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀

Jest to nieodmienna czæ₧ì mowy, która w jæzyku peÆni funkcjæ wyraºajåcå stany uczuciowe, moºe  teº na₧ladowaì róºne dªwiæki. Wykrzyknik naleºy do samodzielnych wyrazów. Zawsze oddzielamy go od zdania  przecinkiem, moºna teº znakiem wykrzyknika. PrzykÆady: V
- wykrzykniki wyraºajåce uczucia, np.: ej, aj, ha, hej, ojej, ach, och, halo, hura,  v
- wykrzykniki na₧ladowcze, np.: bach, bæc, brzdæk, buch, cap, puk, stuk, gæ, ge, bim, bam, szur - szur, miau, bum... 
Wykrzyknik w wypowiedziach: │
  Hej, tam, w karczmie za stoÆem, siadÆ przy dzbanie Jan stary.
  ───
  Ha, jak siæ macie, co siæ u was dzieje?
  ──
  Ha, ha, hi, hi, hejºe, hola!
  ──  ──  ──  ──  ─────  ────
ä
Wykrzyknik moºe zastæpowaì caÆe wypowiedzenie (jak widaì np. z ostatniego przykÆadu)  i dlatego uwaºany jest za samodzielny wyraz.  
 
o}-αy9
p}╖
'
!
   PartykuÆa. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
▀
Nazwa partykuÆa pochodzi z Æaciny od wyrazu "pars" (czæ₧ì). PartykuÆa jest rzeczywi₧cie  szczåtkiem dawnych wyrazów samodzielnych, np.: niech (to dawne "niechaj, pozwól"),  by (to dawne "byì"), bodaj (to dawne "Bóg daj"). D
PartykuÆy wyraºajå stosunek mówiåcego do wypowiadanej tre₧ci, np.: ç
  Czy znasz te piækne kraje? (wyraºa pytanie)
  Niech on to natychmiast wykona. (rozkaz)
  Moºe napisaÆbym to jutro. (przypuszczenie)
E
Ze  wzglædu na to, co partykuÆy oznaczajå, dzielimy je nastæpujåco: 
- przeczåce - nie, ni, wcale, -
- rozkazujåce - niech, niechaj, bodaj, oby, 
- pytajåce - czy, li, 2
- przypuszczajåce - bym, by₧, by, by₧my, by₧cie, 5
- wzmacniajåce - -ºe, -º, -ì, (np.: dajºe, idªcieº) ô
- nieokre₧lone - byle, bådª, lada, -kolwiek, -₧ wystæpujå w poÆåczeniu z zaimkami  nieokre₧lonymi, np.: ktokolwiek, byle kto, jaki₧, lada jaki... Σ
PartykuÆy w wiækszo₧ci piszemy osobno, jednak z poprzedzajåcym wyrazem piszemy razem, np.: poszedÆbym, gdzieº, cokolwiek, pracujºe, toì, jaì... Wszystkie partykuÆy nie wchodzå w zwiåzki skÆadniowe ze skÆadnikami wypowiedzenia.  
 
Θy%'6
   Czasowniki osobowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
YCzasowniki osobowe odmieniajå siæ przez: osoby, liczby, rodzaje,  czasy, tryby i strony. 7
Odmiana czasownika przez osoby nazywa siæ koniugacjå. j
Przez przypadki wyjåtkowo odmienia siæ imiesÆów przymiotnikowy: ma on takå samå odmianæ jak przymiotnik. 0
PrzykÆad okre₧lenia formy osobowej czasownika: w
a) poszli (oni) os.3, l.mn., rodzaj mæskoosobowy, czas przeszÆy, tryb orzekajåcy,  strona czynna, dokon., nieprzech., a
b) idæ (ja) os.1, l.poj., rodz. -, czas teraª., tryb orzek., str. czynna, niedok.,  nieprzech., é
c) wykonaÆyby₧my (my) os.1, l.mn., rodz. niemæskoosob., czas przyszÆy, tryb przypuszczajåcy,  str. czynna, dokonany, przechodni, f
d) umyj siæ (ty) os.2, l.poj., rodz. -, czas -, tryb rozkazujåcy, str. zwrotna,  dokon., przechodni, n
e) pójdziecie (wy) os.2, l.mn., rodz. -, czas przyszÆy, tryb orzekaj., str. czynna,  dokkon., nieprzechodni.   
hW czasie teraªniejszym strony czynnej wszystkie czasowniki så niedokonane, np.:  idæ, wracamy, ₧pimy... â
Czasowniki w czasie teraªniejszym w stronie czynnej nie majå formy rodzaju, np.:  ₧pisz - ty, os.2, r.-; idzie - on, ona lub ono. J
Czasowniki w trybie rozkazujåcym nie majå formy rodzaju ani formy czasu.   
'PrzykÆad odmiany w trybie rozkazujåcym ≡  
  l.pojedyncza               l.mnoga
  
  1.ja -                     1.my piszmy
  2.ty pisz                  2.wy piszcie
  3.on niech pisze           3.oni niech piszå
    ona niech pisze            one niech piszå
    ono niech pisze
*
PrzykÆad odmiany w trybie przypuszajåcym   
  l.pojedyncza               l.mnoga
  
  1.ja pisaÆbym              1.my pisaliby₧my, pisaÆyby₧my
  2.ty pisaÆby₧, pisaÆaby₧   2.wy pisaliby₧cie, pisaÆyby₧cie
  3.on pisaÆby               3.oni pisaliby
    ona pisaÆaby               one pisaÆyby
    ono pisaÆoby
 
 
n}J
g}êm}╗
d}╬	∩y∩≡y°'<
   Czasowniki nieosobowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
+Do nieosobowych form czasownika zaliczamy:     
a) bezokolicznik x - co robiì?    lub    co zrobiì?
    niedokonany         dokonany
 - zakoñczone na -ì lub -c, np.: i₧ì, pisaì, biec...

b) imiesÆowy 1
- przymiotnikowy (odmienny tak jak przymiotnik) R - czynny 
   -åcy, -åca, -åce,
 - bierny 
   -ny, -na, -ne, -ty, -ta, -te, np.: 
]bijåcy, ₧piewajåcy, ₧piåcy, skaczåcy, piszåcy, bity, ₧piewany, pisany, czytany,  murowany... 
- przysÆówkowy (nieodmienny) [ - wspóÆczesny 
   -åc (oznacza czynno₧ì wykonywanå jednocze₧nie z innå czynno₧ciå), np.: 
/idåc, ₧piewaÆ; leºåc, my₧laÆ; czytaÆ, siedzåc; A - uprzedni 
   -wszy (po samogÆoskach) -Æszy (po spóÆgÆoskach).
E
Oznacza czynno₧ì wykonywanå przed (uprzednio) innå czynno₧ciå, np.: o
  PrzyszedÆszy z pracy umyÆ ræce.
  ────────────
  Napisawszy list, zabraÆ siæ do programowania.
  ──────────
g
c) formy nieosobowe na -no i -to, np.: zamkniæto, otwarto, dzwoniono, napisano,  zawarto, ₧ledzono...  
 
²yp
∩y·	≡yn}πy(±y8≥yX≤yτo}⌡⌠y⌡yÅ'
)
   Bezokolicznik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
|
Bezokolicznik tworzy siæ zazwyczaj za pomocå przyrostka -ì i opiera siæ na temacie  równym tematowi czasu przeszÆego, np.: ú
  czyta-Æ             - czyta-ì,
  robi-Æ              - robi-ì,
  zna-Æ               - zna-ì,
  wióz-Æ, wieª-li     - wieº-ì,
  widzia-Æ, widzie-li - widzie-ì.
ò
W czasownikach, których temat czasu przeszÆego koñczy siæ na -t lub -d, spóÆgÆoski  te wymieniajå siæ przed przyrostkiem bezokolicznika na -₧, np.: 0
  wied-li   - wie₧-ì, 
  zamiet-li - zamie₧-ì.
ç
Czasowniki, których temat czasu przeszÆego koñczy siæ na -k lub -g, majå w bezokoliczniku  sam temat zakoñczony na spóÆgÆoskæ c, np.: #
  tÆuk-Æ - tÆuc,
  bieg-Æ - biec.
₧
Szczególnå postaì tematu bezokolicznika, niezgodnå z tematem czasu przeszÆego,  majå czasowniki, których temat czasu przeszÆego koñczy siæ na -ar, -eÆ, np.: Y
  tar-Æ - trze-ì,
  dar-Æ - drze-ì,
  par-Æ - prze-ì,
  peÆ-Æ - ple-ì,
  meÆ-Æ - mle-ì.
!
Bezokolicznik oznacza czynno₧ì lub stan, nie okre₧lajåc jednak osoby, liczby,  czasu ani trybu. Znaczeniem swym bliski jest rzeczownikom odczasownikowym typu:  pisanie, czytanie, pÆywanie, toteº, podobnie jak rzeczowniki, moºe wyståpiì w  zdaniu w funkcji podmiotu lub dopeÆnienia, np.: ▒
  Mówiì prawdæ jest obowiåzkiem ₧wiadka.
  ─────
  (Mówienie prawdy jest obowiåzkiem ₧wiadka.)
   ────────
  Lubiæ pÆywaì.
        ──────
  (Lubiæ pÆywanie.)
         ────────
7
Bezokolicznik moºe mieì takºe znaczenie rozkazu, np.: "
  Nie paliì!
  Odmaszerowaì!
 
 
ΓyLßy-',
   Czæ₧ci zdania. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
AW zdaniu pojedynczym rozwiniætym wyróºniamy nastæpujåce czæ₧ci:  a
 - podmiot,
 - orzeczenie,
 - okre₧lenia:
   - przydawka,
   - dopeÆnienie,
   - okolicznik
 
 
EzrJz~
Oz₧	Tz«Wz└
'
   Podmiot. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
É
Jest nadrzædnå czæsciå zdania, która informuje o tym, kto lub co wykonuje jakå₧  czynno₧ì lub znajduje siæ w pewnym stanie. Rodzaje podmiotów: /
a) podmiot gramatyczny wyraºony w mianowniku, -
b) podmiot logiczny wyraºony w dopeÆniaczu, F
c) podmiot domy₧lny - domy₧lamy siæ go z tre₧ci poprzedniego zdania, o
d) moºe siæ zdarzyì, ºe w zdaniu nie ma w ogóle podmiotu. Mamy wtedy do czynienia  ze zdaniem bezpodmiotowym. ~
Z brakiem podmiotu mamy do czynienia w zdaniu, w którym wystæpuje orzeczenie  wyraºone czasownikiem nieosobowym na -no, -to. m
Sposoby wyraºania podmiotu (czyli, jakå czæ₧ciå mowy moºe byì wyraºony podmiot). Podmiot moºe byì wyraºony: 
a) rzeczownikiem, np.:  m
  GÆowæ podniósÆ Maciej stary.
                 ──────
  Krzyk dochodzi echami zwierciadlanej sali.
  ─────

b) zaimkiem rzeczownym, np.:  H
  Ona ståpaÆa cicho po schodach.
  ───
  Ja wiem o tym doskonale.
  ──

c) przymiotnikiem, np.:  U
  ProwadziÆ ₧lepy kulawego.
            ─────
  Mådry najczæ₧ciej ma racjæ.
  ─────
 
d) zaimkiem przymiotnym, np.:  ;
  Taki to poºyje.
  ────
  Ten siæ wszædzie wkræci.
  ───

e) liczebnikiem, np.:  *
  "Sze₧ì" jest liczbå parzystå.
   ─────

f) bezokolicznikiem, np.:  P
  Czytaì ksiåºki jest miÆo.
  ──────
  Uczyì siæ jest poºytecznie.
  ─────────
a
Podmiotem mogå byì wyºej wymienione czæ₧ci mowy pod warunkiem, ºe majå znaczenie rzeczownikowe.  
 
Dz.Fz▓d}╤
Gzßd}²HzIzºJz
Γyⁿy$ßy«
Θy4Ωy=
πy¢δy
Σye²yº'5
   Podmiot gramatyczny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
H
Odpowiada na pytania kto? co?, jest zatem wyraºony w mianowniku, np.:  
  Próºno my₧liwi natæºajå ucha.
         ───────
  SÆoñce ostatnich kresów nieba dochodziÆo.
  ──────
  ZaczæÆa siæ ta prædka, zmieszana rozmowa.
                                   ───────
  O dwa tysiåce kroków staÆ zamek za domem.
                            ─────
  Ja pamiætam czasy.
  ──
  On wstaÆ na nogi.
  ──
  Tylko pozostali z mnogich Æowczych szyków Wojski, Tadeusz, Hrabia.
                                            ──────  ───────  ──────
  Tamci kurki odwodzå.
  ─────
  Tråby dojeºdºaczy grzmiaÆy ze ₧rodka puszczy.
  ─────
&
Patrz teº podmiot, podmiot logiczny.  
 
d}l
Ez¿Gz▒'/
   Podmiot logiczny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╬
Jest on wyraºony w dopeÆniaczu i odpowiada na pytanie kogo? czego? (ubywa, przybywa,  braknie, nie ma, nie byÆo, zbywa - w poÆåczeniu z tymi orzeczeniami lub z wyrazami  "wiele, piæì, sze₧ì, dwoje"), np.: ñ
  W rzece ciågle ubywa wody.
                       ────
  W ubogim domu zabrakÆo chleba.
                         ──────
  W dalszym ciågu nie ma wiadomo₧ci o zaginionych taternikach.
                         ──────────
  Nie byÆo nas przy tym wypadku.
           ───
  Wielu ludzi szuka pracy.
        ─────
  Piæì kobiet udaÆo siæ na wycieczkæ.
       ──────
  W oborze staÆo sze₧ì krów.
                       ────
 
Patrz teº podmiot gramatyczny.  
 
d}DEz¡Fz╡'/
   Podmiot domy₧lny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
K
Jest to podmiot, którego domy₧lamy siæ z tre₧ci poprzedniego zdania, np.: █
  PostanowiÆem (ja) zabraì siæ solidnie do nauki.
  Oddaj (ty) mi tæ ksiåºkæ.
  Za₧piewajmy (my) starå harcerskå piosenkæ.
  Janek wróciÆ z wojska. OdszukaÆ (on) dawnych przyjacióÆ.
  SpotkaÆ (on) siæ z nimi w klubie.

Patrz teº podmiot.  
 
Eza'7
   Zdania bezpodmiotowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
»
Så zdania, w których nie tylko nie ma wyróºnionego podmiotu, ale takºe nie moºemy  siæ go domy₧liì ani na podstawie formy orzeczenia, ani na podstawie zdañ poprzednich, np.: ï
  ÿwitaÆo.
  OkoÆo poÆudnia wypogodziÆo siæ.
  KÆuje mnie w boku.
  Na weselu bawiono siæ hucznie.
  Uprasza siæ o niepalenie papierosów.
[
Zdañ bezpodmiotowych uºywamy najczæ₧ciej mówiåc o zjawiskach przyrody (np.: ÿciemnia siæ.  Zanosi siæ na deszcz.), o stanach fizycznych lub psychicznych ludzi (np.: SÆabo mi.  ZrobiÆo mi siæ przykro. ByÆo nam wesoÆo.) oraz orzekajåc o czynno₧ciach lub stanach bliºej  nie okre₧lonych osób (np.: Strzelano bez przerwy. W oddali widaì byÆo góry.).  
 
EzlJz│
'#
   Orzeczenie. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
─
Orzeczenie jest najwaºniejszå czæ₧ciå zdania, bez orzeczenia wypowiedzenie nie  jest zdaniem. O orzeczenie pytamy: co zrobiì? co siæ z nim dzieje? w jakim stanie siæ znajduje? Rodzaje orzeczeñ:  N
  a) czasownikowe (najczæ₧ciej stosowane),
  b) imienne (inaczej - zÆoºone).

Patrz teº podmiot.  
 
DzCKzεLzEzA'=
   Orzeczenie czasownikowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
0
Wyraºone ono jest czasownikiem osobowym, np.:  s
  WysiadÆ z parowozu.
  ───────
  Pan Wojski siæ krzywiÆ.
             ───────────
  Go₧cie weszli w porzådku.
         ──────
  Juº Sædzia spaÆ.
             ────
  Takie byÆy zabawy, spory w one lata ₧ród cichej wsi litewskiej.
        ────
  Tu rozmowæ przerwaÆy chorego cierpienia.
             ─────────
  Sædzia obchodzi go₧ci i wiejskå gromadæ.
         ────────

Patrz teº orzeczenie.  
 
ΓyQ√y^Jz∞
'3
   Orzeczenie imienne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
L
Orzeczenie imienne (inaczej zÆoºone), skÆada siæ z Æåcznika i orzecznika.  
PrzykÆady: `
    orz.    Æ.
  Niestare byÆy råczki.
  ──────── ────
    (orzecznik wyraºony przymiotnikiem)
ê
             Æ.   orz.
  Architekt byÆ majstrem z Wilna.
            ─── ────────
                  (orzecznik wyraºony rzeczownikiem)
╜
                Æ.           orz.
  ÿlad wyraºny byÆ w biegu zostawiony.
               ───         ──────────
                             (orzecznik wyraºony imiesÆowem przymiotnikowym)
¼
                 Æ.    orz.
  Miejsca wokoÆo så siedzeniami dziewczyn.
                 ── ───────────
                       (orzecznik wyraºony rzeczownikiem odsÆownym)
ä
              Æ.   orz.
  To miejsce jest zagadkå.
             ──── ───────
                   (orzecznik wyraºony rzeczownikiem)
¥
                Æ.    orz.
  Grzeczno₧ì nie jest naukå Æatwå ani maÆå.
             ──────── ─────
                      (orzecznik wyraºony rzeczownikiem)
╞
                        Æ.    orz.
  Droga wiodåca do wsi byÆa zasypana ₧niegiem.
                       ──── ────────
                              (orzecznik wyraºony imiesÆowem przymiotnikowym)
ö
           Æ.   orz.
  Zbyszek byÆ pierwszy w₧ród zawodników.
          ─── ────────
                (orzecznik wyraºony liczebnikiem porzådkowym)
z
           Æ.   orz.
  Zawsze jestem sobå.
         ────── ────
                (orzecznik wyraºony zaimkiem rzeczownym)
└
                  Æ.             orz.
  W przyszÆo₧ci zostanæ dobrym ekonomistå.
                ───────        ──────────
                                 (orzecznik wyraºony rzeczownikiem)
Æ
   Æ.           orz.
  Bådª zawsze szczery w stosunku do najbliºszych.
  ────        ───────
                (orzecznik wyraºony przymiotnikiem)

Patrz teº orzeczenie.  
 
MzhNzs
πy▄ßye
∩y
≡y Σy>µyKΘy╜Ωy╞
Jz/
'
   £åcznik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
d
£åcznik wyraºony jest czasownikiem, tzw. sÆowem posiÆkowym, "byì" lub "zostaì"  w formie osobowej. "
Patrz teº orzecznik, orzeczenie. Γy5Nzì	Jzÿ
'!
   Orzecznik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
ª
Orzecznik moºe byì wyraºony: rzeczownikiem w narzædniku lub przymiotnikiem, zaimkiem przymiotnym, imiesÆowem przymiotnikowym, liczebnikiem porzådkowym w mianowniku.  
Patrz teº Æåcznik, orzeczenie. ßy@
d}P
πy_Θyoδyx∩yà
≡yÉΣyíµy«d}╝
Mz╙Jz▄
'!
   Przydawka. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
█
Przydawka naleºy do okre₧leñ w zdaniu. Odpowiada ona na pytania: jaki? który? czyj? ile? czego? Zawsze jest okre₧leniem rzeczownika. W zaleºno₧ci od tego, czym jest wyraºona, wyróºniamy nastæpujåce rodzaje przydawek:  
a) przydawka przymiotna, 
b) przydawka rzeczowna, 
c) przydawka dopeÆniaczowa, 
d) przydawka przyimkowa.  
 
ßy¢PzQzRz4SzQ'7
   Przydawka przymiotna. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
j
Jest ona wyraºana przymiotnikiem, zaimkiem przymiotnym,  imiesÆowem przymiotnikowym, liczebnikiem, np.:  î
  mÆodzian piækny i posæpny,
           ──────   ───────
  Rejtan ºaÆosny,
         ───────
  polskiej szacie,
  ────────
  czamarce królewskiej,
           ───────────
  same obicia,
  ────
  ojczyzna moja,
           ────
  te portrety,
  ──
  piækno₧ì twa,
           ───
  twojå opiekæ,
  ─────
  takich pól,
  ──────
  pierwsze objawy,
  ────────
  dziesiæcioro przykazañ...
  ────────────
┤
Wyºej wymienione przydawki (poza tymi, które så wyraºone liczebnikiem gÆównym)  tworzå z wyrazem okre₧lanym zwiåzek zgody, tzn. zgadzajå siæ w liczbie, rodzaju  i przypadku, np.: O
  B., l.p., r.º.      N., l.mn.
  twojå opiekæ,       podniesionymi oczyma...

Patrz teº przydawka.  
 
πyKΘy[δyd∩yr
≡y}ΣyÄΣyhσyud}╥	Oz<	'5
   Przydawka rzeczowna. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╟
Wyraºona jest rzeczownikiem w tym samym przypadku, liczbie i rodzaju, co wyraz  okre₧lany, np.: Jakub Jasiñski, ziemia matka, nad rzekå Wartå, o Tadeuszu Ko₧ciuszce,  powie₧ì rzeka, ksiådz Robak... |
Przydawka rzeczowna wystæpuje w zwiåzku zgody z wyrazem okre₧lanym, tzn. zgadza siæ z nim  w liczbie, rodzaju i przypadku. 
Patrz teº przydawka.  
 
ßyE
d}_	Ozä	'=
   Przydawka dopeÆniaczowa. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
2
Wyraºona jest rzeczownikiem w dopeÆniaczu, np.:  î
  ksiåºka (czyja?) brata,
  zieleñ (czyja?) topoli,
  Æono (czyje?) ojczyzny,
  wiatry (jakie?) jesieni,
  mazurek (czyj?) Dåbrowskiego...
>
Przydawka ta wystæpuje w zwiåzku rzådu z wyrazem okre₧lanym. 
Patrz teº przydawka.  
 
ßyM
d}]OzE	'7
   Przydawka przyimkowa. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
,
Wyraºana przyimkiem z rzeczownikiem, np.:  ▒
  Janko (który?) z Czarnkowa,
  dwór (jaki?) z drzewa,
  ubranie (jakie?) ze lnu,
  figurka (jaka?) z gipsu,
  skrzypce (jakie?) z gonta,
  schronisko (jakie?) dla zwierzåt...

Patrz teº przydawka.  
 
≈yB
ßyO
Oz 	'	%
   DopeÆnienie. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
u
Nazwa pochodzi z funkcji, jakå dopeÆnienie speÆnia, mianowicie uzupeÆnia (dopeÆnia)  czasowniki i przysÆówki, np.:  ╓
  Nauczyciel pochwaliÆ (kogo?) uczniów.
                               ───────
  Córka pomagaÆa (komu?) rodzicom.
                         ────────
  WysÆaÆem (co?) list.
                 ────
  Patrzæ (na co?) na gwiazdy.
                  ──────────
  On jest podobny (do kogo?) do brata.
                             ────────
  PoståpiÆ zgodnie (z czym?) z sumieniem.
                             ───────────
  szczypiå (kogo? co?) trawæ,
                       ─────
  przeno₧ (kogo? co?) duszæ,
                      ─────
  paÆa (kim? czym?) rumieñcem,
                    ─────────
  podobny (do kogo? czego?) do matki,
                            ────────
  ºådny (kogo? czego?) sÆawy...
                       ─────
b
DopeÆnienie odpowiada na pytania: kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? kim? czym?  o kim? o czym? 
Rodzaje dopeÆnieñ: 

a) bliºsze, 
b) dalsze. =
DopeÆnienie Æåczy siæ z wyrazem okre₧lanym w zwiåzku rzådu.  
 
Γy|
÷yë
UzδVz°'	5
   DopeÆnienie bliºsze. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
u
Wystæpuje najczæ₧ciej w bierniku i moºna je przeksztaÆciì (w zdaniu ze strony czynnej  na biernå) na podmiot, np.:  t
  Matka odprowadziÆa Antka do krzyºa.
                     ─────
  Antek zostaÆ odprowadzony przez matkæ do krzyºa.
  ─────
  Mickiewicz napisaÆ "Pana Tadeusza".
                      ─────────────
  "Pan Tadeusz" zostaÆ napisany przez Mickiewicza.
   ───────────
  Ojciec prowadzi dziecko.
                  ───────
  Dziecko jest prowadzone przez ojca.
  ───────
  Czytam ksiåºkæ.
         ───────
  Ksiåºka jest czytana przeze mnie.
  ───────
  Piszæ list.
        ────
  List jest pisany przeze mnie.
  ────
  Maszynista prowadzi parowóz.
                      ───────
  Parowóz jest prowadzony przez maszynistæ.
  ───────
⌐
Po niektórych czasownikach, zwÆaszcza wystæpujåcych z przeczeniem "nie" lub majåcych  bez niego znaczenie przeczåce, uºywamy dopeÆnienia bliºszego w dopeÆniaczu, np.:  ∩
  Nie przeczytaÆem tej ksiåºki.
                       ───────
  Ta ksiåºka nie zostaÆa przeczytana przeze mnie.
     ───────
  Wychowawca zabroniÆ dzieciom niebezpiecznej zabawy.
                                              ──────
  Niebezpieczna zabawa zostaÆa zabroniona dzieciom.
                ──────
  Kierowcy powinni przestrzegaì przepisów drogowych.
                                ───────────────────
  Przepisy drogowe powinny byì przestrzegane przez kierowców.
  ────────────────
n
Nieliczne czasowniki, np. rzådziì, kierowaì, dowodziì, gardziì, majå dopeÆnienie  bliºsze w narzædniku, np.: ,
  Kazimierz Wielki sprawiedliwie rzådziÆ krajem.
                                         ──────
  Kraj byÆ sprawiedliwie rzådzony przez Kazimierza Wielkiego.
  ────
  GeneraÆ sprawnie dowodziÆ dywizjå.
                            ───────
  Dywizja byÆa sprawnie dowodzona przez generaÆa.
  ───────
 
Patrz teº dopeÆnienie dalsze.   
 
d}Og}~Ez£d}╡d}
Tz\Vzh'3
   DopeÆnienie dalsze. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
ƒ
Wystæpuje przy czasownikach nie dajåcych siæ uºyì w stronie biernej. W zasadzie dopeÆnienia dalsze wystæpujå w pozostaÆych poza biernikiem przypadkach, np.:  τ
  bojæ siæ ciemno₧ci (dopeÆniacz)
           ─────────
  przypatrujæ siæ pracom (celownik)
                  ──────
  piszæ dÆugopisem (narzædnik)
        ──────────
  rozmawiali o dzieciach (miejscownik)
               ─────────
!
Patrz teº dopeÆnienie bliºsze.   
 
ΓyDg}id}╡
d}└d}Ω
d}%d}\	d}öTz┼Uz╤'#
   Okolicznik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
¥
Okoliczniki uzupeÆniajå orzeczenie, okre₧lajå bliºej czynno₧ci, ich miejsce, cel,  skutek. Mówiå wiæc o okoliczno₧ciach czynno₧ci, ståd nazwa: okoliczniki. 
Rozróºniamy okoliczniki: 

a) miejsca, 
b) czasu, 

c) sposobu, 
d) przyczyny, 

e) celu, 

f) warunku, 
g) przyzwolenia, 

h) stopnia, 

i) wzglædu, 
j) sytuacji. N
Okolicznik z wyrazem okre₧lanym tworzå prawie zawsze zwiåzek przynaleºno₧ci.  
 
Jz=
Xz▀Yz∞Zz≈[z	\z]z^z*_z<`zIazV'3
   Okolicznik miejsca. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
α
Okoliczniki miejsca oznaczajå miejsce czynno₧ci lub stanu, np. miejsce, gdzie odbywa  siæ jaka₧ czynno₧ì, ku któremu czynno₧ì jest skierowana, od którego siæ zaczyna.  Odpowiada on na pytania: gdzie? skåd? dokåd? którædy?  
gdzie?, np.:  ╚
  ÿród takich pól przed laty, nad brzegiem ruczaju, na pagórku niewielkim, 
  ────        ───             ────────────          ──────────
  we brzozowym gaju, staÆ dwór szlachecki.
  ──           ────
  Pracowali₧my w fabryce armatur.
               ─────────
  Maria Konopnicka urodziÆa siæ w SuwaÆkach.
                                ───────────
  Mieszkam daleko od miasta.
           ──────
  Tu i tam widaì byÆo niewielkie kæpy wrzosów.
  ──   ───

skåd?, np.:  ï
  WÆa₧nie z lasu wracaÆo towarzystwo caÆe.
          ──────
  Tym mieczem wypædzi z Polski trzech mocarzy.
                      ────────

dokåd?, np.:  ·
  Pan Hrabia jutro sam zjedzie do dworu.
                               ────────
  MÆodzieº poszÆa do lasu.
                  ───────
  Niedªwiedª w zaniemeñskå puszczæ siæ przemyka.
             ─             ───────
  Wróì do domu.
       ───────

którædy?, np.:  ║
  I wionæÆa ogrodem, przez pÆotki, przez kwiaty.
            ───────  ────────────  ────────────
  WleciaÆa przez okno.
           ──────────
  Strzelcy i obÆawnicy poszli jednå stronå na przeÆaj zwierza, 
                                    ─────────────────────────
  miædzy ostæpem i puszczå.
  ────────────────────────
  Ty pójdziesz górå, a ja dolinå.
               ────       ──────
  Droga wiodÆa przez las.
               ─────────
u
Okoliczniki miejsca så na ogóÆ wyraºane zaimkami przysÆownymi, przysÆówkami,  najczæ₧ciej wyraºeniami przyimkowymi.  
 
Wz5Θyü∞yè÷yÿ≈y┐'/
   Okolicznik czasu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
µ
Okoliczniki czasu okre₧lajå czynno₧ì lub stan pod wzglædem czasowym, oznaczajåc  czas jej trwania, jej poczåtek lub zakoñczenie w okre₧lonym czasie. Okolicznik  czasu odpowiada na pytania: kiedy? jak dÆugo? dopóki? odkåd? dokåd? 
kiedy?, np.:  █
  Wtem ujrzaÆa mÆodzieñca.
  ────
  Tymczasem na folwarku nie uszÆo baczno₧ci.
  ─────────
  Wkrótce spotkamy stryjaszka.
  ───────
  Potem beczenie ºubra wiatr rozdarÆo.
  ─────
  Wczoraj byli₧my w teatrze.
  ───────

jak dÆugo?, np.:  #
  Czæsto on z panem Sædziå rozmawiaÆ osobno.
  ──────
  Ciebie Litwa nasza dÆugo czekaÆa.
                     ─────
  O niej mówiÆem tak dÆugo.
                 ─────────
  Wiwat brzmiaÆ aº do poranku.
                   ──────────
  DÆugo siæ przysÆuchiwaÆ ksiådz Robak piosence.
  ─────

dopóki?, np.:  d
  Póty Soplica tego zamku nie dostanie.
  ────
  Póki mu ₧ród burzy przy₧wieca ta nadzieja.
  ────

odkåd?, np.:  0
  Deszcz padaÆ od rana.
               ───────

dokåd?, np.:  c
  Czekajå aº do lata.
             ───────
  Do wieczora musimy skoñczyì tæ robotæ.
  ───────────
i
Okoliczniki czasu mogå byì wyraºane: zaimkami przysÆownymi, wyraºeniami przyimkowymi  lub przysÆówkami.  
 
Wz1Θyü∞yè≈yñ÷y╢'3
   Okolicznik sposobu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
~
Okoliczniki sposobu oznaczajå sposób wykonania czynno₧ci lub cechæ stanu. Odpowiadajå na pytania: jak? w jaki sposób?, np.:  «
  Zawodnik biegÆ szybko.
                 ──────
  Dziecko spaÆo spokojnie.
                ─────────
  NauczyÆem siæ wiersza na pamiæì.
                        ─────────
  SzedÆ kulejåc.
        ───────
  Chciwie ₧ciany starodawne oglåda czule.
  ───────                          ─────
  Wszystko porzucono bezÆadnie i niedbale.
                     ─────────   ────────
  WÆos dziwnie ozdabiaÆ gÆowæ.
       ───────
  Z wolna schodziÆ po schodach.
  ───────
  ÿwieciÆ siæ jak korona na ₧wiætych obrazku.
              ──────────
  I bór czerniÆ siæ na ksztaÆt ogromnego gmachu.
                    ──────────
  Siedzå wkoÆo wody jak czarownic kupa.
                    ─────────────
L
W trzech ostatnich zdaniach okolicznik sposobu jest poetyckim porównaniem.  
 
Wz5'7
   Okolicznik przyczyny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
É
Okoliczniki przyczyny oznaczajå przyczynæ czynno₧ci lub stanu. Odpowiadajå na  pytania: dlaczego? z jakiej przyczyny? z jakiego powodu?, np.:  S
  Jedni z trwogi n miejscu stanæli gÆazem.
        ────────
  Twarz mu od strachu i dziwu pobladÆa.
           ──────────   ─────
  Z przyjaºni to robiæ.
  ───────────
  Wszystko to byÆo z pychy.
                   ───────
  Jam siæ Æzami zalaÆ z rado₧ci i z rozpaczy.
                      ─────────   ──────────
  Bardziej niªli z miÆo₧ci, moºe z gÆupiej pychy zabiÆem.
                 ─────────       ───────────────
  Z powodu deszczu trzeba byÆo odÆoºyì projektowanå wycieczkæ.
  ────────────────
  PÆakaÆ z ºalu po wielkiej stracie.
         ──────
  Wskutek ₧lizgawicy byÆo wiele wypadków.
  ──────────────────
  Dziæki przyjacioÆom wydobyÆem siæ z opresji.
  ───────────────────
  Marian byÆ blady ze strachu.
                   ──────────
  Mieszkañcy oblæºonego miasta umierali z gÆodu.
                                        ───────
 
 
Wz9'-
   Okolicznik celu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
`
Okoliczniki celu oznaczajå cel czynno₧ci. Odpowiadajå na pytania: po co? w jakim  celu?, np.:  ∙
  Dla uÆatwienia wykonam te plany.
  ──────────────
  Dziecko poszÆo po chleb.
                 ────────
  Dla tego zÆotego medalu przyjechali zawodnicy.
  ───              ──────
  PaweÆ przyjechaÆ zwiedziì Poznañ.
                   ────────
  Idº do kiosku po gazetæ.
                ─────────
  PrzyszedÆem prosiì ciæ o pomoc.
              ──────
  W celu zatrzymania pociågu naleºy pociågnåì za hamulec.
  ──────────────────
  Dla pewno₧ci jeszcze raz sprawdziÆem wykonanie zadania.
  ────────────
h
Okolicznik celu moºe byì wyraºony: wyraºeniem przyimkowym, bezokolicznikiem lub  zaimkiem przysÆownym.  
 
Wz/≈y╢²y├Θy┘∞yΓ'3
   Okolicznik warunku. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
¢
Okoliczniki warunku oznaczajå warunek konieczny dla dokonania siæ pewnej czynno₧ci.  Odpowiadajå na pytania: pod jakim warunkiem? w jakim wypadku?, np.:  ƒ
  Na wypadek burzy przenocujemy w hotelu.
  ────────────────
  W razie niepogody zabierzemy parasole.
  ─────────────────
  Przy piæknej pogodzie pójdæ w góry.
  ─────────────────────
  W przypadku zapomnienia adresu siægnæ pop ksiåºkæ telefonicznå.
  ───────────────────────
  W razie deszczu weª parasol.
  ───────────────
  W wypadku niebezpieczeñstwa naleºy pociågnåì za hamulec.
  ───────────────────────────
D
Jak widaì okolicznik warunku jest wyraºony wyraºeniem przyimkowym.  
 
Wz5≈yÑ'=
   Okolicznik przyzwolenia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
║
Okoliczniki przyzwolenia oznaczajå okoliczno₧ì, która w zasadzie powinna przeszkodziì  jakiej₧ czynno₧ci, ale nie powoduje oczekiwanego skutku. Odpowiadajå na pytanie:  mimo co?, np.:  
  Pomimo niepogody dzieci wyruszyÆy na rajd.
  ────────────────
  Dzisiaj wbrew staÆemu zwyczajowi nie obejrzæ serialu telewizyjnego.
          ─────         ──────────
  Mimo dokuczliwego upaÆu chÆopi pracowali przy ºniwach.
  ────              ─────
  PaweÆ Obarecki pædziÆ na saniach pomimo straszliwej ₧nieºycy.
                                   ──────             ────────
  Mimo kontuzji zawodnik nie wycofaÆ siæ z wy₧cigu.
  ─────────────
  Wbrew surowym nakazom my₧liwskim RafaÆ zdrzemnåÆ siæ na stanowisku.
  ─────         ───────
?
Okolicznik przyzwolenia jest wyraºony wyraºeniem przyimkowym.  
 
Wz?≈yH'3
   Okolicznik stopnia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╛
Okoliczniki stopnia, zwane teº okolicznikami miary, oznaczajå stopieñ natæºenia  jakiej₧ czynno₧ci, stanu lub wÆa₧ciwo₧ci. Odpowiadajå na pytania: jak? w jakim  stopniu? jak bardzo?, np.:  ╪
  BiegÆem bardzo szybko.
          ──────
  Z kielicha aº na podÆogæ pada, ro₧nie na dwa Æokcie.
                                        ─────────────
  Karol jest nadzwyczaj koleºeñski.
             ──────────
 
 
Wz5'3
   Okolicznik wzglædu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
Ö
Okolicznik wzglædu oznacza wzglåd, pod jakim jest prawdziwa lub aktualna tre₧ì  wyrazu nadrzædnego. Odpowiada on na pytanie: pod jakim wzglædem?, np.:  Σ
  Pod wzglædem wytrzymaÆo₧ci Kowalski górowaÆ nad innymi zawodnikami.
  ──────────────────────────
  Praca twoja jest tre₧ciowo dobra, a stylistycznie ledwie dostateczna.
                   ─────────          ─────────────
 
 
Wz5
'5
   Okolicznik sytuacji. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╩
Okolicznik sytuacji zwany jest teº okolicznikiem okoliczno₧ci towarzyszåcej.  Oznacza on dodatkowe, uboczne okoliczni₧ci czynno₧ci lub stanu, nie zwiåzane  z ich miejscem, czasem, sposobem itd., np.:  ┼
  Po ciemku dotarÆem do swego pokoju.
  ─────────
  ChÆopiec staÆ z opuszczonå gÆowå.
                ──────────────────
  PatrzyÆa na niego u₧miechjåc siæ.
                    ──────────────
 
 
Wz7
')
   Wypowiedzenie. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀

W kaºdej dÆuºszej wypowiedzi, a takºe w tek₧cie pisanym lub drukowanym, moºemy  wyróºniì jednostki jæzykowego powiadomienia. Wyodræbniamy je w mowie za pomocå  pauz i zmian intonacji gÆosu, na pi₧mie - najczæ₧ciej za pomocå kropek, rzadziej  znaków zapytania lub wykrzykników. C
Rozpatrzmy dla przykÆadu fragment noweli BolesÆawa Prusa "Antek": ╘
"Antek urodziÆ siæ we wsi nad WisÆå. Wie₧ leºaÆa w niewielkiej dolinie. Od póÆnocy  otaczaÆy jå wzgórza spadziste, porosÆe sosnowym lasem, a od poÆudnia wzgórza garbate,  zasypane leszczynå, tarninå i gÆogiem".  
Powyºszy fragment skÆada siæ z trzech wyodræbnionych jednostek, z których dowiadujemy  siæ: 1) gdzie urodziÆ siæ Antek, 2) gdzie leºaÆa jego wie₧ rodzinna, 3) jak wyglådaÆa  okolica wsi. Takie jednostki jæzykowego powiadomienia nazywamy wypowiedzeniami. ▄
Wypowiedzenie skÆada siæ najczæ₧ciej z kilku wyrazów powiåzanych ze sobå tre₧ciowo  i gramatycznie. Tylko taki bowiem zespóÆ wyrazów ma warto₧ì komunikatywnå. Nie  tworzå wiæc wypowiedzenia dowolnie dobrane wyrazy, np.: tramwaj, pÆywaì, uczeñ,  goråco; Sienkiewicz, chætnie, czytaì, powie₧ì. Z pierwszego zespoÆu wyrazów w ogóle  nie potrafimy uÆoºyì wypowiedzenia, poniewaº nie da siæ zbudowaì ºadnej sensownej  caÆo₧ci. Z drugiego zespoÆu wyrazów moºemy uÆoºyì wypowiedzenie, pod warunkiem  jednak, ºe uºyjemy ich w odpowiednich formach gramatycznych i ustawimy w odpowiednim  szyku, np.: "Chætnie czytam powie₧ci Sienkiewicza" (takºe: "Chætnie czytali₧my powie₧ci  Sienkiewicza", "Sienkiewicz chætnie czytaÆ powie₧ci " - itp.). /
W wypowiedzeniach przewaºnie wystæpuje czasownik w formie osobowej, za pomocå  którego orzekamy o czynno₧ci, stanie lub wÆa₧ciwo₧ci kogo₧ lub czego₧, np.: osoby  lyb rzeczy. Takie wypowiedzenia nazywamy zdaniami. Wypowiedzenia, w których nie  ma osobowej formy czasownika nazywamy równowaºnikami zdañ.  
 
ΓyZ	√ym«z■»zL'
   Zdanie. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
█
W wypowiedzeniach przewaºnie wystæpuje czasownik w formie osobowej, za pomocå  którego orzekamy o czynno₧ci, stanie lub wÆa₧ciwo₧ci kogo₧ lub czego₧, np.: osoby  lyb rzeczy. Takie wypowiedzenia nazywamy zdaniami, np.: ₧
  Saperzy budujå most.
          ──────
  Robotnicy odpoczywajå po pracy.
            ───────────
  Drzewa juº siæ zazieleniÆy.
             ───────────────
╜
Czasownik w formie osobowej peÆni w zdaniu funkcjæ orzeczenia, zaleºnego gramatycznie  od podmiotu, np.: Robotnik pracowaÆ. Robotnica pracowaÆa. Robotnicy pracowali.  Robotnice pracowaÆy. S
Niekiedy sam czasownik w formie osobowej tworzy zdanie, np.: Czytam. Odpoczywamy. δ
Ze stanowiska gramatycznego moºemy wiæc okre₧liì zdanie jako czasownik w formie  osobowej lub zespóÆ wyrazów, który zawiera formæ osobowå czasownika, tworzy sensownå  caÆo₧ì i ma strukturæ zgodnå z obowiåzujåcymi w gramatyce normami.  
 
¡zΓyD	√yW«zΦ'3
   Równowaºnik zdania. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
^
Niekiedy zamiast zdañ uºywamy wypowiedzeñ, w których nie ma osobowej formy czasownika,  np.: q
  Za minutæ odjazd pociågu.
  Zawodnicy zgÆoszeni do biegu na 5 kilometrów na start!
  Odmaszerowaì!
  Kto tam?
e
Wypowiedzenia takie, choì formalnie róºniå siæ od zdañ, så powszechnie zrozumiaÆe  i odpowiadajå zdaniom pod wzglædem tre₧ciowym. Zamiast na przykÆad powiedzieì:  "Za minutæ odjazd pociågu" - moºemy sformuÆowaì zdanie: "Za minutæ odjeºdºa pociåg"  - podobnie zamiast: "Kto tam?" - "Kto puka?" (itp.). Tego typu wypowiedzenia nazywamy  równowaºnikami zdañ. Ω
Równowaºnikami zdañ posÆugujemy siæ czæsto w mowie potocznej, co siæ tÆumaczy  dåºeniem do wypowiadania siæ w sposób moºliwie ekonomiczny, a wiæc i do pomijania  w wypowiedzi elementów zbædnych z punktu widzenia zrozumiaÆo₧ci. Oprócz czasownika  w formie osobowej (orzeczenia) pomijamy do₧ì czæsto inne elementy zdania, je₧li  siæ ich moºna domy₧liì na podstawie kontekstu (tj. wyrazów lub zdañ såsiednich)  lub sytuacji towarzyszåcej mówieniu. SÆyszåc pukanie do drzwi, pytamy po prostu:  "Kto tam?". Kupujåc bilet w kasie kolejowej, mówimy: "Szkolny do Warszawy". Na  pytanie: "Gdzie byÆe₧ z kolegå?" odpowiadamy na przykÆad: "W kinie". PosÆugiwanie  siæ peÆnymi zdaniami w takich wypadkach wydawaÆoby siæ nam nienaturalne, a nawet  ₧mieszne. ?
Czæsto spotykamy takºe równowaºniki zdañ w przysÆowiach, np.: ?
  Czym chata bogata, tym rada.
  Komu w drogæ, temu czas.
 
 
«zF¡zS√yqΓyÇ
Jzr
'1
   Zdanie pojedyncze. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
ê
Ze wzglædu na liczbæ orzeczeñ, wyraºonych osobowymi formami czasowników, dzielimy  zdania na pojedyncze i zÆoºone. Zdanie pojedyncze zawiera jedno orzeczenie, zdanie  zÆoºone - dwa lub wiæcej orzeczeñ. Zdanie zÆoºone skÆada siæ zatem z dwu lub wiæcej  zdañ skÆadowych. W zwiåzku z tym rozróºniamy zdania zÆoºone dwuczÆonowe i wieloczÆonowe  (dwukrotnie zÆoºone i wielokrotnie zÆoºone), np.: #
  Czytam ksiåºkæ. (zdanie pojedyncze)
  ──────
  Czytam ksiåºkæ i robiæ notatki. (zdanie zÆoºone dwuczÆonowe)
  ──────           ─────
  Czytam ksiåºkæ i robiæ notatki, które uÆatwiajå mi pisanie referatu.
  ──────           ─────                ─────────
  (zdanie zÆoºone wieloczÆonowe).
î
Wypowiedzenie zÆoºone moºe byì zbudowane bådª z samych zdañ, bådª ze  zdañ i ich równowaºników, bådª teº z samych równowaºników zdañ, np.: _
  Co siæ staÆo, to siæ nie odstanie.
  Dobrze, ºe usÆuchaÆe₧ mej rady.
  Jaki pan, taki kram.
k
Ze wzglædu na cel wypowiedzi rozróºniamy zdania i równowaºniki zdañ oznajmujåce,  pytajåce i rozkazujåce.  
 
	JzH√y]	Γyo«zå¡z▐
»z/
▒z
▓z│z&'I
   Zdanie pojedyncze oznajmujåce. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
┼
Za pomocå zdañ i równowaºników zdañ oznajmujåcych wypowiadamy siæ o tym, co siæ  dzieje, dziaÆo, bædzie dziaì lub mogÆoby siæ dziaì, oznajmiamy swój såd o kim₧  lub o czym₧. Orzeczenie w zdaniu oznajmujåcym moºe wyståpiì w róºnych czasach  trybu orzekajåcego lub w trybie przypuszczajåcym, np.: Wczoraj wróciÆem z podróºy  sÆuºbowej. Od rana pada deszcz. Jutro pogoda pewnie siæ poprawi. Gdyby₧ wyszedÆ  wcze₧niej z domu, nie spóªniÆby₧ siæ na pociåg. x
Równowaºnikami zdañ oznajmujåcych posÆugujemy siæ najczæ₧ciej w mowie potocznej,  np.: Juº po czwartej, koniec roboty. ╟
Zdania i równowaºniki zdañ oznajmujåcych mogå mieì zarówno formæ twierdzåcå, jak  i przeczåcå, np.: Juº po dzwonku. Jeszcze nie byÆo dzwonka. Wszyscy stawili siæ  na zbiórkæ. Nikogo dzi₧ nie brak.   
 
«zU»z\
Jz∙
'C
   Zdanie pojedyncze pytajåce. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
α
Za pomocå zdañ i równowaºników zdañ pytajåcych zwracamy siæ do kogo₧ z pytaniem,  oczekujåc na nie odpowiedzi, np.: Kto byÆ u was wczoraj wieczorem? Kto tam? Kiedy  wyjeºdºasz na wczasy? Czy Franek wróciÆ juº ze Szczecina? ë
Jak widaì z przytoczonych przykÆadów, istniejå dwa rodzaje wypowiedzeñ pytajåcych.  Na przykÆad w pierwszych trzech przykÆadach pytanie dotyczy jednego elementu wypowiedzenia.  Pytajåc: Kto byÆ u was wczoraj wieczorem? - wiemy, ºe kto₧ byÆ, chcemy siæ tylko  dowiedzieì kto, pytanie dotyczy zatem podmiotu. Podobnie w zdaniu trzecim: wiemy,  ºe kto₧, z kim rozmawiamy, wyjeºdºa na wczasy, nie wiemy natomiast, kiedy ten  wyjazd naståpi. Pytanie dotyczy zatem terminu wyjazdu, ogólniej mówiåc - okoliczno₧ci  czasu. W tego typu zdaniach i równowaºnikach zdañ pytajåcych posÆugujemy siæ zaimkami  pytajåcymi, np.: kto? co? który? jaki? gdzie? kiedy? 
Inaczej przedstawia siæ sprawa ze zdaniem podanym w ostatnim przykÆadzie (Czy...).  Tu w ogóle nie wiemy, czy fakt, o który pytamy, zgadza siæ z rzeczywisto₧ciå,  czy teº nie. Pytanie obejmuje zatem caÆå tre₧ì zdania, dotyczy bowiem jego podstawowego  czÆonu konstrukcyjnego - orzeczenia. Zapytany moºe rozstrzygnåì naszå wåtpliwo₧ì  krótkå odpowiedziå: tak lub nie, potwierdzajåc prawdziwo₧ì faktu zawartego w pytaniu  lub zaprzeczajåc mu. W tego typu wypowiedziach pytajåcych posÆugujemy siæ najczæ₧ciej  partykuÆå pytajnå "czy". e
Niekiedy intonacja jest jedynym czynnikiem, który decyduje o pytajåcym charakterze  wypowiedzenia.  
Stylistycznå odmianå wypowiedzi pytajåcych så tzw. pytania retoryczne, stosowane  zwÆaszcza w poezji i w podniosÆych przemówieniach. Celem ich jest nie uzyskanie  odpowiedzi, ale przede wszystkim pobudzenie zainteresowania sÆuchaczy czy czytelników,  np.:  ≥
  Ej! ty na szybkim koniu, gdzie pædzisz, Kozacze?
  Czy₧ zaoczyÆ zajåca, co na stepie skacze?
  Czy rozigrawszy my₧li chcesz uºyì swobody
  I z wiatrem ukraiñskim pu₧ciì siæ w zawody?
                                    (A. Malczewski)
 
 
«zO»zV¡z`EzNWzΘynJz├
·y⌐	'I
   Zdanie pojedyncze rozkazujåce. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
│
W zdaniach i równowaºnikach zdañ rozkazujåcych wypowiadamy rozkazy i pro₧by, np.:  Czytajcie gÆo₧niej! Na miejsca! Poºycz mi tæ ksiåºkæ do jutra. Zdania rozkazujåce  zawierajå najczæ₧ciej orzeczenie w trybie rozkazujåcym. Niekiedy jednak, wydajåc  polecenia lub proszåc o co₧, uºywamy orzeczeñ w formie trybu orzekajåcego lub  przypuszczajåcego, np.: Przyjdziecie jutro do szkoÆy na godzinæ dziewiåtå. OdwiedziÆby₧  mnie w niedzielæ. ╦
Kaºde z wymienionych poprzednio zdañ i równowaºników zdañ moºe byì wypowiedziane  z silnym zabarwieniem uczuciowym. Nazwiemy je wtedy zdaniami wykrzyknikowymi lub  równowaºnikami zdañ wykrzyknikowych.   
 
«zM»zXJz
┤zä'M
   Zdanie pojedyncze wykrzyknikowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
≈
Kaºde ze zdañ i równowaºników zdañ rozkazujåcych moºe byì wypowiedziane z silnym  zabarwieniem uczuciowym. Nazwiemy je wtedy zdaniami wykrzyknikowymi lub równowaºnikami  zdañ wykrzyknikowych. Wypowiedzenia takie zachowujå budowæ wÆa₧ciwå zdaniom czy  równowaºnikom zdañ oznajmujåcych, pytajåcych lub rozkazujåcych, a róºniå  siæ od nich silniejszym akcentem logicznym, szczególnå intonacjå oraz niekiedy  wyrazowymi wskaªnikami zabarwienia uczuciowego: woÆaczami, wykrzyknikami albo  partykuÆami, np.: ü
  Ludzie, pomóºcie mi!
  Mam tego do₧ì!
  O, jak siæ cieszæ, ºe₧ przyszedÆ!
  Ach, co za straszny widok!
  Chodªºe prædzej!
 
 
¡z
▒zX▓zl
│z{
∙y
·y3'A
   Zdanie podrzædnie zÆoºone. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
4
Stosunek miædzy zdaniami skÆadowymi w zdaniu zÆoºonym moºe byì - podobnie jak  zwiåzek miædzy czÆonami zdania pojedynczego - podrzædny lub wspóÆrzædny. Stosunek  podrzædny miædzy zdaniami skÆadowymi w zdaniu zÆoºonym polega na tym, ºe jedno  ze zdañ skÆadowych okre₧la drugie, jest wiæc wobec niego podrzædne, np.: CzytaÆem  ksiåºkæ (jakå?), którå wypoºyczyÆem z biblioteki. DowiedziaÆem siæ (o czym?),  ºe za tydzieñ pojedziemy na wycieczkæ. Takie zdania nazywamy podrzædnie zÆoºonymi.  W zdaniu podrzædnie zÆoºonym wyróºniamy zdanie nadrzædne i podrzædne, np.: h
  Nie mogÆem ciæ odwiedziì,        bo byÆem chory.
  zdanie nadrzædne                 zdanie podrzædne
u
  Poniewaº zanosiÆo siæ na deszcz, zrezygnowali₧my z wycieczki.
  zdanie podrzædne                 zdanie nadrzædne
║
Zdanie podrzædne peÆni w zdaniu zÆoºonym takå funkcjæ, jak poszczególne czÆony  zdania pojedynczego, na przykÆad jego podmiot lub jedno z okre₧leñ. Dowodzå tego  nastæpujåce przykÆady: σ
  Syty gÆodnego nie rozumie. Kto jest syty, ten gÆodnego nie rozumie.
  ────                       ─────────────
  DowiedziaÆem siæ o przyjeªdzie kolegi. 
                   ────────────────────
  DowiedziaÆem siæ, ºe przyjechaÆ kolega.
                    ────────────────────
  Zdåºyli₧my wróciì do domu przed zapadniæciem zmroku.
                            ─────────────────────────
  Zdåºyli₧my wróciì do domu, zanim zapadÆ zmrok.
                             ──────────────────

Kaºda grupa zdañ zestawionych parami nie tylko wyraºa tæ samå tre₧ì, ale takºe  charakteryzuje siæ analogicznymi stosunkami skÆadniowymi. W przykÆadzie pierwszym  podmiotowi "syty" odpowiada zdanie podrzædne "kto jest syty", peÆniåce równieº  funkcjæ podmiotu. W przykÆadzie drugim grupa dopeÆnienia "o przyjeªdzie kolegi"  zostaÆa zaståpiona przez zdanie podrzædne "ºe przyjechaÆ kolega". Wreszcie w przykÆadzie  trzecim tæ samå funkcjæ peÆniå grupa okolicznika "przed zapadniæciem zmroku" i zdanie  podrzædne "zanim zapadÆ zmrok". ª
Funkcjæ zdania podrzædnego w zdaniu zÆoºonym podrzædnie, podobnie jak funkcjæ  czÆonu podrzædnego w zdaniu pojedynczym, Æatwo jest rozpoznaì za pomocå pytañ,  np.:  ╒
  Nie wiem (czego?), co siæ staÆo (zdanie dopeÆnieniowe).
                     ────────────
  Podaj mi ksiåºkæ (którå?), która leºy na stole (zdanie przydawkowe).
                             ───────────────────
K
Zdania podrzædne Æåczå siæ ze zdaniami nadrzædnymi w trojaki sposób, np.: g
  Cieszæ siæ, ºe jeste₧ zdrów.
  Temu szczæ₧cie sprzyja, kto jest odwaºny.
  Nie wiem, kto przyszedÆ.
Ü
W przykÆadzie pierwszym zdanie podrzædne Æåczy siæ ze zdaniem nadrzædnym za pomocå  spójnika "ºe". Takie zdanie nazywamy zdaniem podrzædnym spójnikowym. ╢
Zdanie drugie i trzecie rozpoczyna ten sam zaimek - "kto", jednakºe rola tego zaimka  jest róºna. W zdaniu drugim mianowicie zaimek "kto" nie peÆni funkcji pytajåcej,  lecz sÆuºy jedynie powiåzaniu zdania podrzædnego z nadrzædnym. Ma on w zdaniu nadrzædnym  swój odpowiednik w postaci zaimka wskazujåcego - "temu". Taki zaimek rozpoczynajåcy  zdanie podrzædne nazywamy zaimkiem wzglædnym, a zdanie takie - zdaniem podrzædnym  wzglædnym. ╝
Zdanie wzglædne poznajemy po tym, ºe zaimkowi wzglædnemu (rzeczownemu, przymiotnemu  lub przysÆownemu) zawsze odpowiada w zdaniu nadrzædnym wyraºony lub domy₧lny zaimek  wskazujåcy, np.: >
  Kto siæ w czas gotuje, ten najbezpieczniej wædruje.
  ───                    ───
  Kto bywa na koniu, (ten) bywa i pod koniem.
  ───                 ───
  Tam siægaj, gdzie wzrok nie siæga.
  ───         ─────
  Gdzie niedawno byÆy gruzy, (tam) dzi₧ wznoszå siæ wspaniaÆe budowle.
  ─────                       ───

W zdaniu: "Nie wiem, kto przyszedÆ" - zaimek "kto" nie ma swego odpowiednika w postaci  zaimka wskazujåcego w zdaniu nadrzædnym. Jest to bowiem zaimek pytajåcy, a caÆe zdanie  ma formæ pytania, zaleºnego od zdania nadrzædnego. Takie zdanie podrzædne nazywamy  zdaniem bezspójnikowym. C
W₧ród zdañ podrzædnie zÆoºonych moºemy wyróºniì zdania podrzædne: Y
 - podmiotowe,
 - orzecznikowe,
 - dopeÆnieniowe,
 - okolicznikowe,
 - przydawkowe.
 
 
«zSEz╩TzWz╢°yè
Θy√
Ωy└δy═∞y▀╣zπ
║z≥╝z
╜z
╗z''F
   Zdanie podrzædne podmiotowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀ 
w
W funkcji podmiotu wystæpuje w zdaniu podrzædnie zÆoºonym zdanie podrzædne, które  nazywamy zdaniem podmiotowym, np.: û
  Kto pod kim doÆki kopie, sam w nie wpada.
  ───────────────────────
  Co siæ staÆo, to siæ nie odstanie.
  ────────────
  Zawsze znajdzie przyczynæ, kto zdobyczy pragnie.
                             ────────────────────
  Wszystkim siæ zdawaÆo, ºe to Wojski graÆ jeszcze.
                         ─────────────────────────
  Jest wåtpliwe, czy zdåºymy na pociåg.
                 ─────────────────────
Å
Zdania podmiotowe - to najczæ₧ciej zdania wzglædne, rozpoczynajåce siæ przewaºnie  od zaimków wzglædnych "kto" lub "co"(przykÆady 1-3). Zaimkom tym  odpowiadajå w zdaniu nadrzædnym wyraºone lub domy₧lne zaimki wskazujåce, np.:  "ten", "to". Ponadto ze wzglædu na sposób poÆåczenia zdania podrzædnego z nadrzædnym  wyróºniamy zdania podmiotowe spójnikowe (przykÆad 4) i bezspójnikowe  (przykÆad 5).  
 
EzR«zg╕znΘy½°y¼
'I
   Zdanie podrzædne orzecznikowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
d
Zdanie podrzædne, które peÆni funkcjæ orzecznika, nazywamy zdaniem podrzædnym  orzecznikowym, np.: c
  Dobry nauczyciel jest tym dla uczniów, czym ojciec dla dzieci.
                                         ──────────────────────
  Jaka praca, taka pÆaca.
  ──────────
  Rezultat byÆ nie taki, jakiego oczekiwali₧my.
                         ─────────────────────
  Deszcz byÆ taki, ºe po chwili przemokli₧my.
                   ─────────────────────────
G
Ze wzglædu na sposób poÆåczenia ze zdaniami nadrzædnymi rozróºniamy zdania podrzædne  orzecznikowe wzglædne (przykÆady 1-3) i spójnikowe (przykÆad 4). W zdaniach nadrzædnych w stosunku do zdañ orzecznikowych wystæpujå przewaºnie formy zaimkowe "ten", "taki";  wskazujå one na orzecznik, którego tre₧ì wyraºa zdanie podrzædne.  
 
«zK╕zR	Nzq
°yÉ
Θy²'G
   Zdanie podrzædne przydawkowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
α
W funkcji okre₧lenia rzeczownika moºe wyståpiì zdanie podrzædne, które nazywamy  zdaniem podrzædnym przydawkowym. Pytamy o nie najczæ₧ciej podobnie jak o przydawkæ:  jaki? (jaka? jakie?), który? (która? które?), ile?, np.: *
  DziaÆo siæ to w czasie owej zimy (której?), która daÆa siæ wszystkim we znaki.
                                              ─────────────────────────────────
  Wczesnå wiosnå gruchnæÆa wie₧ì (jaka?), ºe rzåd kukurydzæ sprowadza.
                                          ───────────────────────────
  Dobre miaÆem przeczucie (jakie?), ºem lubiÆ te mury.
                                    ─────────────────
  ZÆy to ptak (jaki?), co wÆasne gniazdo kala.
                       ──────────────────────
  DostaÆe₧ tyle pieniædzy (ile?), ile₧ zarobiÆ.
                                  ────────────
  Dowódcæ dræczyÆa obawa (o co?), czy ºoÆnierze wytrzymajå natarcie 
                                  ─────────────────────────────────
  przewaºajåcych siÆ nieprzyjaciela.
  ─────────────────────────────────
═
Zdania przydawkowe Æåczå siæ ze zdaniami nadrzædnymi najczæ₧ciej za pomocå zaimków  wzglædnych: "który", "jaki" lub za pomocå spójnika "ºe". Rzadziej wystæpujå w tej  funkcji inne zaimki i spójniki, np.: 
  ZauwaºyÆem ciæ w momencie, kiedy przechodziÆe₧ przez jezdniæ.
                             ─────────────────────────────────
  O, gdybym kiedy doºyÆ tej pociechy, ºeby te ksiåºki zbÆådziÆy pod strzechy.
                                      ──────────────────────────────────────
Ñ
Ze wzglædu na sposób poÆåczenia ze zdaniami nadrzædnymi zdania przydawkowe så  przewaºnie zdaniami wzglædnymi lub spójnikowymi, rzadko - zdaniami bezspójnikowymi.  Ö
Zaimkom wzglædnym rozpoczynajåcym zdanie przydawkowe czæsto odpowiadajå w zdaniu  nadrzædnym zaimki wskazujåce (np.: ten - który, to - co, tyle - ile).  
 
ßy^«zx╕z	Ozπ	Θy₧°y╤'K
   Zdanie podrzædne dopeÆnieniowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
a
W roli dopeÆnienia moºe wyståpiì zdanie podrzædne, które nazywamy zdaniem dopeÆnieniowym,  np.: 
  Nie spodziewaÆem siæ tego (czego?), ºe opóªnisz swój przyjazd.
                                      ─────────────────────────
  Starali₧my siæ o to (o co?), aby zakoñczyì budowæ przed wyznaczonym terminem.
                               ───────────────────────────────────────────────
  Wierzæ temu (komu?), kto dotrzymuje sÆowa.
                       ────────────────────
  Wszyscy mówili o tym (o czym?), co wydarzyÆo siæ wczoraj w mie₧cie.
                                  ──────────────────────────────────
  Zastanawiali₧my siæ nad tym (nad czym?), jaki bædzie temat wypracowania
                                           ──────────────────────────────
  klasowego.
  ─────────
  Zgadnijcie (co?), czy zdaÆem egzamin.
                    ──────────────────
╨
Zdania dopeÆnieniowe Æåczå siæ ze zdaniem nadrzædnym za pomocå spójników (przykÆady 1-2),  zaimków wzglædnych (przykÆady 3-4) lub bezpo₧rednio, tj. w takich wypadkach, kiedy  na poczåtku zdania podrzædnego stoi zaimek pytajåcy lub partykuÆa pytajåca (przykÆady 5-6).  Så wiæc zdaniami spójnikowymi, wzglædnymi lub bezspójnikowymi. W zdaniach nadrzædnych  w stosunku do zdañ dopeÆnieniowych wystæpujå czæsto zaimki wskazujåce, np.: "tego",  "temu", "to", "o tym". u
DopeÆnienie lub grupæ dopeÆnienia moºemy w wielu wypadkach przeksztaÆciì na zdanie  dopeÆnieniowe i odwrotnie, np.: ²
  ProsiÆem kolegæ o pomoc. ProsiÆem kolegæ, ºeby mi pomógÆ.
                  ───────                   ──────────────
  Lubiæ oglådaì, jak sÆoñce wschodzi. Lubiæ oglådaì wschód sÆoñca.
                 ───────────────────                ─────────────
│
Moºliwo₧ì przeksztaÆcenia dopeÆnienia na zdanie dopeÆnieniowe zachodzi wtedy, gdy  rzeczownik peÆniåcy funkcjæ dopeÆnienia oznacza czynno₧ì lub stan (tu np. "pomoc",  "wschód").  
 
TzT«zn╕zu	°yε	Θy
·yû	ßyD
'K
   Zdanie podrzædne okolicznikowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╡
Zdania podrzædne okolicznikowe peÆniå takå samå funkcjæ jak okoliczniki w zdaniu  pojedynczym. Ze wzglædu na znaczenie wyróºniamy w₧ród zdañ okolicznikowych zdania  okolicznikowe: c
 - miejsca,
 - czasu,
 - sposobu,
 - celu,
 - przyczyny,
 - warunku,
 - stopnia,
 - przyzwolenia.
B
Pytamy o nie tak, jak o odpowiadajåce im znaczeniem okoliczniki.  
 

«zM╕zT	Wzë░zƒ╛z┐z└z┬z'┴z0	├z>┼zJ─zVWzÖ'[
   Zdanie podrzædne okolicznikowe miejsca. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
ô
Zdania okolicznikowe miejsca rozpoczynajå siæ od zaimków wzglædnych (np. "gdzie",  "dokåd", "skåd", "którædy"), så wiæc zdaniami wzglædnymi, np.: v
  Gdzie przed kilku laty byÆy gruzy, tam dzi₧ wznoszå siæ piækne budowle.
  ─────────────────────────────────
  Dokåd ty pójdziesz, tam i ja pójdæ.
  ──────────────────
  Hrabia wracaÆ tamtædy, którædy przyszedÆ.
                         ─────────────────
  Pomocy tylko ståd oczekiwaì naleºy, skåd przyj₧ì moºe.
                                      ─────────────────
 
 
«z]╜zd
XzrΘyÄ'W
   Zdanie podrzædne okolicznikowe czasu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
J
Zdania okolicznikowe czasu så zdaniami wzglædnymi lub spójnikowymi, np.: Ω
  Gdy sÆoñce wyszÆo zza gór, mgÆy opadÆy.
  ─────────────────────────
  Kiedy piosnkæ zanuci dziewczyna, podchwytujå ºniwiarze jej pie₧ñ.
  ───────────────────────────────
  Póty dzban wodæ nosi, póki siæ ucho nie urwie.
                        ───────────────────────
  Nim wrócili₧my do domu, zapadÆ zmrok.
  ──────────────────────
  Trzy razy ksiæºyc odmieniÆ siæ zÆoty, jak na tym piasku rozbiÆem namioty.
                                        ──────────────────────────────────
 
 
«zY╜z`
Yzn'[
   Zdanie podrzædne okolicznikowe sposobu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
L
Zdania okolicznikowe sposobu så zdaniami wzglædnymi lub spójnikowymi, np.: é
  Wykonaj zadanie tak, jak moºesz.
                       ──────────
  Jak sobie po₧cielesz, tak siæ wy₧pisz.
  ────────────────────
  Pociåg tak pædziÆ, ºe sÆupy telegraficzne tylko migaÆy za oknami.
                     ─────────────────────────────────────────────
  Koñ tak pokonywaÆ przeszkody, ºe ani jednej nie stråciÆ.
                                ─────────────────────────
D
Zdania okolicznikowe sposobu wzglædne rozpoczynajå siæ najczæ₧ciej zaimkiem "jak"  i zawierajå tre₧ì, do której porównuje siæ tre₧ì zdania nadrzædnego ze wzglædu  na sposób wykonania czynno₧ci. Zdania spójnikowe zaczynajå siæ przewaºnie od spójnika  "ºe" i wyraºajå skutek czynno₧ci, o której mówi siæ w zdaniu nadrzædnym.  
 
«z]╜zd
ZzrΘyn°y'_
   Zdanie podrzædne okolicznikowe przyczyny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
!
Zdania okolicznikowe przyczyny: Σ
  Pan Czarniecki nie sÆyszaÆ dalszego ciågu rozmowy, 
  bo siæ gÆæboko nad sÆowami ZagÆoby zamy₧liÆ.
  ───────────────────────────────────────────
  Poniewaº zerwaÆ siæ silny wiatr, konary drzew zaczæÆy siæ uginaì.
  ───────────────────────────────
  íe zamkniæty w skorupie niewygodnie siedziaÆ, ºaÆowaÆa mysz ºóÆwia.
  ────────────────────────────────────────────
  Ostæp zwie siæ zamczyskiem, gdyº niegdy₧ staÆ tam zamek.
                              ───────────────────────────
┼
Jak widaì na podstawie podanych przykÆadów, så to zdania spójnikowe Æåczåce siæ  ze zdaniami nadrzædnymi najczæ₧ciej za pomocå spójników: "bo" (przewaºnie w mowie  potocznej), "poniewaº", "gdyº".  
 
«za╜zh
[zv	°yσ	'U
   Zdanie podrzædne okolicznikowe celu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀

Zdania okolicznikowe celu: )
  Usuwano czym prædzej dziaÆa, aby je uchroniì przed pociskami.
                               ───────────────────────────────
  Aby duºo umieì, trzeba siæ duºo uczyì.
  ──────────────
  ChwytaÆ siæ kaºdej roboty, ºeby zarobiì na ºycie.
                             ─────────────────────
  Reszta spracowana szÆa spaì wcze₧nie, aºeby przebudziì siæ z rana.
                                        ───────────────────────────
  PoºyczyÆem koledze notatki, ºeby siæ przygotowaÆ do egzaminu.
                              ────────────────────────────────

Jak widaì na podstawie podanych przykÆadów, så to zdania spójnikowe, zaczynajåce  siæ w mowie potocznej najczæ₧ciej od spójnika "ºeby", ponadto "aby", rzadziej  "by", "aºeby", "iºby". Orzeczenie w zdaniu okolicznikowym celu ma przewaºnie formæ  bezokolicznika, je₧li podmiot zdania nadrzædnego i podrzædnego jest ten sam, albo  teº formæ osobowå, je₧li w obu zdaniach skÆadowych så róºne podmioty (np.: "Poºycz  mi pieniædzy, ºebym mógÆ zapÆaciì komorne"). Koñcówka osobowa Æåczy siæ w tym wypadku  ze spójnikiem zaczynajåcym zdanie.  
 
«zW╜z^
\zl°yJzT
²yæEzº√yΦ
'[
   Zdanie podrzædne okolicznikowe warunku. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
5
Zdania podrzædne warunkowe (okolicznikowe warunku): ±
  Je₧li bædziesz wytrwale pracowaÆ, osiågniesz dobre wyniki w nauce.
  ────────────────────────────────
  Jeºeli bædæ miaÆ czas, wpadnæ do ciebie wieczorem.
  ─────────────────────
  Gdyby₧ siæ zgodziÆ na mojå propozycjæ, byÆbym bardzo rad.
  ─────────────────────────────────────
  Gdybym tæ twierdzæ posiadÆ, we dwa miesiåce wojnæ skoñczæ.
  ──────────────────────────
  Gdybym ci ja miaÆa skrzydeÆka jak gåska,
  ───────────────────────────────────────
  poleciaÆabym ja za Ja₧kiem do ÿlåska.
b
Zdania warunkowe to przewaºnie zdania spójnikowe, zaczynajåce siæ od spójników:  "jeºeli", "je₧li", "gdyby". W zdaniach warunkowych i w zdaniach wobec nich nadrzædnych  orzeczenie wystæpuje w trybie orzekajåcym lub przypuszczajåcym. Zaleºy to od tego,  czy warunek wypowiedziany w zdaniu podrzædnym traktujemy jako rzeczywisty, tj.  zgodny z rzeczywisto₧ciå, czy moºliwy, czy teº nierzeczywisty (jak w ostatnim  z przytoczonych zdañ). W pierwszym wypadku uºywamy w obu zdaniach skÆadowych form  trybu orzekajåcego, w wypadku drugim - formy trybu przypuszczajåcego w zdaniu podrzædnym  (partykuÆa wyraºajåca ten tryb Æåczy siæ ze spójnikami: "gdy", "jeºeli", "je₧li"),  a w zdaniu nadrzædnym formy trybu przypuszczajåcego lub orzekajåcego. Wreszcie  w wypadku trzecim posÆugujemy siæ, zarówno w zdaniu podrzædnym, jak i nadrzædnym,  formami trybu przypuszczajåcego.  
 
«z]╜zd	]zn	°y╚	Jz,
·y═	'e
   Zdanie podrzædne okolicznikowe przyzwolenia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
>
Zdania podrzædne przyzwalajåce (okolicznikowe przyzwolenia): █
  Choì burza huczy wkoÆo nas, do góry wznie₧my skroñ.
  ──────────────────────────
  Hrabia byÆ ostroºny, choì nikt go nie ₧ledziÆ.
                       ────────────────────────
  Chociaº spostrzegÆ swój bÆåd, nie przyznaÆ siæ do niego.
  ────────────────────────────
  Jakkolwiek droga byÆa niebezpieczna, podróºni wybrali siæ w podróº.
  ───────────────────────────────────
  Mimo ºe pogoda byÆa niepewna, nie zrezygnowali₧my z wycieczki.
  ────────────────────────────
û
Jak widaì så to zdania spójnikowe, rozpoczynajåce siæ najczæ₧ciej od spójników:  "chociaº", "choì", "mimo ºe", rzadziej: "jakkolwiek", "aczkolwiek".  
 
«zg╜zn	^zx
°y┼	'[
   Zdanie podrzædne okolicznikowe stopnia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
»
Zdania okolicznikowe stopnia moºemy podzieliì - podobnie jak zdania okolicznikowe  sposobu - na wzglædne (o charakterze porównawczym) i spójnikowe (wyraºajåce skutek),  np.: j
  ZrobiÆo siæ tak widno, jak gdyby byÆ juº dzieñ.
                         ───────────────────────
  WykonywaÆem zadanie tak starannie, jak tylko potrafiÆem.
                                     ────────────────────
  Uderzenie tak byÆo potæºne, ºe struny zadzwoniÆy jak tråby mosiæºne.
                              ───────────────────────────────────────
 
 
«z]╜zd
_zr└z░'3
   Zdanie wspóÆrzædne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
C
Stosunek miædzy zdaniami skÆadowymi w zdaniu zÆoºonym moºe byì - podobnie jak zwiåzek  miædzy czÆonami zdania pojedynczego - podrzædny lub wspóÆrzædny. Stosunek wspóÆrzædny  miædzy zdaniami skÆadowymi w zdaniu zÆoºonym polega na tym, ºe ºadne ze zdañ skÆadowych  nie okre₧la drugiego, lecz uzupeÆniajå siæ wzajemnie, np.: ä
  SpacerowaÆem po mie₧cie i oglådaÆem wystawy sklepów.
  Ja pracujæ, a ty siæ bawisz.
  Wyjadæ nad morze albo zostanæ w Warszawie.
ä
Takie zdania zÆoºone nazywamy zdaniami wspóÆrzædnie zÆoºonymi. Zdanie wspóÆrzædnie  zÆoºone skÆada siæ ze zdañ wspóÆrzædnych, np.: t
  W poÆudnie byÆo ciepÆo,      ale wieczorem chwyciÆ przymrozek.
  zdanie wspóÆrzædne           zdanie wspóÆrzædne
p
Zdania wspóÆrzædne w zdaniu wspóÆrzædnie zÆoºonym Æåczå siæ albo bezpo₧rednio,  albo za pomocå spójników, np.: ê
  Tu rºå konie, ryczå chude krowy.
  W poÆudnie byÆo do₧ì ciepÆo, ale wieczorem chwyciÆ przymrozek.
                               ───
T
W zwiåzku z tym rozróºniamy zdania wspóÆrzædne zÆoºone bezspójnikowe i spójnikowe. 
Miædzy zdaniami wspóÆrzædnymi mogå zachodziì róºne stosunki znaczeniowe. Zaleºnie  od tego, w jakim stosunku pozostajå do siebie tre₧ci zdañ wspóÆrzædnych, rozróºniamy  zdania wspóÆrzædnie zÆoºone: Æåczne, przeciwstawne, rozÆåczne (wykluczajåce siæ),  wynikowe i wÆåczne. Σ
W zdaniu wspóÆrzædnie zÆoºonym wÆåcznym tre₧ì zdania drugiego wÆåcza siæ w tre₧ì  pierwszego - bådª to stanowiåc inne ujæcie zawartej w nim tre₧ci, bådª teº informujåc  szczegóÆowo o faktach zapowiedzianych w nim ogólnie, np.: ╤
  ZdaÆem bardzo dobrze egzamin wstæpny, czyli dostaÆem siæ na studia.
  Ksiåºæ Józef Poniatowski zaskoczyÆ Austriaków ₧miaÆå decyzjå strategicznå, 
  mianowicie wkroczyÆ ze swymi wojskami w gÆåb Galicji.
 
 
«zE░z£°yS	╔z╩z
╠z	╦z<'A
   Zdanie wspóÆrzædne Æåczne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
ç
Stosunek tre₧ci zdañ wspóÆrzædnych w zdaniu wspóÆrzædnie zÆoºonym Æåcznym polega  na Æåczno₧ci w czasie lub takºe w przestrzeni, np.: 

  WyszedÆem wcze₧nie z domu i przybyÆem na stacjæ póÆ godziny przed odej₧ciem 
  pociågu.
  SpacerowaÆem po mie₧cie i oglådaÆem wystawy sklepów.
  Z jednej strony boiska odbywaÆ siæ skok o tyczce, a z drugiej strony 
  miotacze przygotowywali siæ do rzutu dyskiem.
I
Zdania Æåczne najczæ₧ciej så powiåzane spójnikami: i, oraz, a, ani, ni.  
 
«zS╚zX
°y√
'O
   Zdanie wspóÆrzædne przeciwstawne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
j
W zdaniu wspóÆrzædnie zÆoºonym przeciwstawnym tre₧ci zdañ wspóÆrzædnych przeciwstawiajå  siæ sobie, np.: ⌐
  WyszedÆem wcze₧nie z domu, ale spóªniÆem siæ na pociåg.
  W Warszawie byÆa sÆoneczna pogoda, a w Szczecinie padaÆ deszcz.
  MiÆe zÆego poczåtki, lecz koniec ºaÆosny.
]
Zdania przeciwstawne zwykle så powiåzane spójnikami: ale, lecz, a,  jednak, za₧, natomiast.  
 
«zS╚zZ°yì
'E
   Zdanie wspóÆrzædne wynikowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
i
W zdaniu wspóÆrzædnie zÆoºonym wynikowym tre₧ì drugiego zdania wynika z tre₧ci  zdania pierwszego, np.: º
  ÿnieg padaÆ caÆy tydzieñ, wiæc drogi byÆy trudne do przebycia.
  Dawniej nie byÆo kolei, toteº podróºe byÆy uciåºliwe.
  Chmurzy siæ coraz bardziej, bædzie deszcz.
G
Zdania wynikowe så powiåzane spójnikami: wiæc, zatem, toteº, dlatego.  
 
«zI╚zP°yt
'G
   Zdanie wspóÆrzædne rozÆåczne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
ä
W zdaniu wspóÆrzædnie zÆoºonym rozÆåcznym tre₧ci zdañ wspóÆrzædnych nie mogå istnieì  jednocze₧nie, wykluczajå siæ wzajemnie, np.: º
  Wieczorem bædæ sÆuchaÆ radia albo pójdæ do kina.
  Wybierzesz siæ z nami na wycieczkæ czy zostaniesz w domu?
  Deszcz to ustawaÆ na chwilæ, to znów zaczynaÆ padaì.
P
Zdania rozÆåczne zwykle så powiåzane spójnikami: wiæc, zatem, toteº,  dlatego.  
 
«zK╚zR°yÖ
'S
   Wypowiedzenie wielokrotnie zÆoºone. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
│
Wypowiedzenia, które skÆadajå siæ z wiæcej niº dwu zdañ skÆadowych lub ich równowaºników,  nazywamy wielokrotnie zÆoºonymi lub wieloczÆonowymi. Oto przykÆady takich wypowiedzeñ: .
  Zawodnicy tymczasem rozebrali siæ, natarli ciaÆo oliwå i oczekiwali swojej
  kolei (3 zdania).
  W drugiej czwórce kaºdy zachowywaÆ siæ inaczej: ten nie odrywaÆ oczu od
  swej pochodni, tak ºe potykaÆ siæ i wpadaÆ na towarzyszy, ów zwalniaÆ kroku
  za najmniejszym przymieraniem pÆomienia (5 zdañ).
  Zdarto ºagle, ster prysnåÆ, ryk wód, szum zawiei (2 zdania, 2 równowaºniki
  zdañ).
  Cierpliwie czekali na Spartiaci, rozmawiajåc póÆgÆosem, czyszczåc pogiæte
  pancerze i heÆmy, starannie opatrujåc zbrojæ (1 zdanie, 3 imiesÆowowe
  równowaºniki zdañ).
t
Stosunek miædzy zdaniami wchodzåcymi w skÆad zdania zÆoºonego wieloczÆonowego  moºe byì wspóÆrzædny lub podrzædny.  
 
¡zU
«zê»zá
╚zÄ╕z₧	'!
   Typy zdañ. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
J
Zdania moºemy podzieliì na kilka typów, a to w zaleºno₧ci od celu wypowiedzi oraz  ilo₧ci wypowiedzeñ - na zdania pojedyncze i zÆoºone. W₧ród zdañ zÆoºonych moºemy  ponadto wyróºniì zdania wielokrotnie zÆoºone. Ze wzglædu na stosunek zdañ skÆadowych  w wypowiedzeniu zÆoºonym wyrózñiamy zdania zÆoºone podrzædnie i wspóÆrzædnie.  
 
«z#{`¡z}░zò
Φzα╕zQ
╚z^'+
   Cel wypowiedzi. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╙
Wypowiadajåc zdania lub ich równowaºniki, kierujemy siæ okre₧lonym celem. Moºe  nim byì powiadomienie kogo₧ o czym₧, pytanie, na które oczekujemy odpowiedzi,  wreszcie - ºådanie, aby co₧ zostaÆo zrobione, np.: U
  Jutro jadæ do Krakowa.
  Kiedy wyjedziemy do Krakowa?
  Pojedª ze mnå do Krakowa.
k
Ze wzglædu na cel wypowiedzi rozróºniamy zdania i równowaºniki zdañ oznajmujåce,  pytajåce i rozkazujåce.  
 
«z:»zI▒zÖ▓zº│z▓'+
   Rozbiór zdania. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
~
Rozbiór zdania polega na okre₧leniu, z jakich skÆada sie ono czæ₧ci mowy (rozbiór gramatyczny)  i zdania (rozbiór logiczny).  
 
αyj
{wDzÅ{ù'C
   Rozbiór gramatyczny zdania. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
┐
Dokonujåc rozbioru gramatycznego zdania naleºy okre₧liì, z jakich czæ₧ci mowy  siæ ono skÆada oraz okre₧liì ich cechy, takie jak: przypadek, osoba, liczba,  rodzaj, czas, tryb, strona, itp. 
 
 
αyçd}╟	g}÷'=
   Rozbiór logiczny zdania. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
▐
Dokonujåc rozbioru logicznego zdania naleºy okre₧liì, z jakich czæ₧ci zdania  siæ ono skÆada, czyli zaklasyfikowaì wyrazy jako podmioty, bådª orzeczenia,  bådª teº jako okre₧lenia: przydawki, dopeÆnienia lub okoliczniki.  
 
Dz~
Ez╛Jz═
Oz⌠	Tz Wz'E
   Grupa podmiotu i orzeczenia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
≡
W zdaniu pojedynczym rozwiniætym moºemy wyróºniì podmiot i orzeczenie oraz odnoszåce  siæ do nich okre₧lenia. Orzeczenie wraz z odpowiednimi okre₧leniami tworzå grupæ orzeczenia,  natomiast podmiot ze swoimi okre₧leniami - grupæ podmiotu.  
 
«zI░zPEzxJzé
q{Φr{&'/
   Grupa orzeczenia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
s
Grupæ orzeczenia tworzå orzeczenie wraz z odpowiednimi okre₧leniami:  przydawkami, dopeÆnieniami i okolicznikami.  
 
p{1Jz7
OzwTzä
Wzö
'+
   Grupa podmiotu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
n
Grupæ podmiotu tworzå podmiot wraz z odpowiednimi okre₧leniami:  przydawkami, dopeÆnieniami i okolicznikami.  
 
p{-Ez3OznTz{
Wzï
'!
   Przypadek. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
G
 ┌─────────────┬────────────────┐
 │ Przypadek   │ Pytanie        │
 ├─────────────┼────────────────┤
 │ Mianownik   │ kto? co?       │
 ├─────────────┼────────────────┤
 │ DopeÆniacz  │ kogo? czego?   │
 ├─────────────┼────────────────┤
 │ Celownik    │ komu? czemu?   │
 ├─────────────┼────────────────┤
 │ Biernik     │ kogo? co?      │
 ├─────────────┼────────────────┤
 │ Narzædnik   │ kim? czym?     │
 ├─────────────┼────────────────┤
 │ Miejscownik │ o kim? o czym? │
 ├─────────────┼────────────────┤
 │ WoÆacz      │ o!             │
 └─────────────┴────────────────┘
 
 
'	4
   Strona czasownika. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
TCzasownik osobowy moºe wystæpowaì w trzech stronach: czynnej, biernej lub zwrotnej:   
4a) strona czynna - np.: leci, wracajå, siedzicie... °
b) strona bierna - jest to forma zÆoºona czasownika, skÆada siæ ze sÆowa posiÆkowego  "byì, zostaì" w formie osobowej oraz z imiesÆowu przymiotnikowego biernego, np.:  jest pisany, zostanie uºyty, jestem pobity, zostaÆy namalowane, så napisane... Ü
c) strona zwrotna - oznacza czynno₧ì, która zwraca siæ na podmiot wykonujåcy, np.:  myjæ siæ, uczy siæ, przewróciÆa siæ, przeglådam siæ, ₧miejesz siæ...   
¡Czasownik w stronie zwrotnej wystæpuje zawsze w towarzystwie zaimka zwrotnego "siæ".  Jest kilka czasowników, które wystæpujå wyÆåcznie w stronie zwrotnej, np.:  ₧miaì siæ.  
 
Γy5	√y?∩y>	≡yH≥yY'&
   Deklinacja. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
ÜDeklinacja jest to odmiana przez przypadki. Podlegajå jej rzeczowniki,  zaimki rzeczowne, przymiotniki, zaimki przymiotne,  liczebniki i zaimki liczebne. 
Patrz teº koniugacja.  
 
	d}H	ßyaΘyoΩyv	πyüδyÅΣyú
φy░m}╠
'&
   Koniugacja. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
BKoniugacja jest to odmiana przez osoby. Podlegajå jej czasowniki. 
Patrz teº deklinacja.  
 
Γy]
l}t
'7
   Odmienne czæ₧ci mowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
│
   Rzeczowniki
   Czasowniki
   Przymiotniki
   Liczebniki porzådkowe
   Liczebniki gÆówne
   Liczebniki zbiorowe
   Zaimki rzeczowne
   Zaimki przymiotne
   Zaimki liczebne
 
 
	ßy<ΓyK
πyYµyiσyéτyùΩy«δy┬φy╫'=
   Nieodmienne czæ₧ci mowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
s
   PrzysÆówki
   Przyimki
   Spójniki
   Wykrzykniki
   PartykuÆy
   Zaimki przysÆowne
   Liczebniki uÆamkowe
 
 
÷yB
≈yP°y\∙yh·yw	∞yäΦyÖ'=
   Samodzielne czæ₧ci mowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
ƒ
   Rzeczowniki
   Czasowniki
   Przymiotniki
   Liczebniki
   PrzysÆówki
   Zaimki rzeczowne
   Zaimki przymiotne
   Zaimki liczebne
   Zaimki przysÆowne
 
 
	ßyBΓyQ
πy_Σyo
÷y}
Ωyïδyƒφy┤∞y╟'C
   Niesamodzielne czæ₧ci mowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
9
   Przyimki
   Spójniki
   Wykrzykniki
   PartykuÆy
 
 
≈yH°yT∙y`·yo	'1
  Wyj₧cie z programu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
Φ
Wybranie tej opcji umoºliwia wyj₧cie z programu. Powoduje otwarcie okienka z pytaniem  o potwierdzenie wyj₧cia. Potwierdzenie powoduje zakoñczenie pracy z programem.  Wybranie opcji negatywnej powoduje powrót do pracy z programem. 8
Tæ samå akcjæ moºna uzyskaì naciskajåc klawisze Alt+Q.  
'#
  O programie. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
~
Ukazuje siæ "wizytówka" programu zawierajåca nazwæ, numer wersji, numer licencji  oraz nazwiska autorów i adres producenta.   
'
  Róºne (≡). ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
&
Menu to zawiera nastæpujåce pozycje: ,
 - O programie
 - Kalendarz
 - Wuj₧cie
 
 
JOY	 f'
  Testy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀
]
Za pomocå tej opcji menu moºemy wybieraì klasy zadañ jakie nas interesujå w danej  chwili.   
 
'%
  Konfiguracja. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
U
W trybie tym moºna okre₧liì paræ opcji dziaÆania programu oraz zapisaì je na dysk.   
 
'
  Plik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀
Γ
Poniewaº program umoºliwia pracæ na róºnych zbiorach zadañ wykonanych przy uºyciu  programu "EdZd" doÆåczanego do pakietu, naleºy wiæc wybraì ów zbiór, z którym  zamierzamy pracowaì. Do tego celu sÆuºy wÆa₧nie powyºsza opcja. Po jej wyborze  na ekranie pojawi siæ okienko uÆatwiajåce tenºe wybór. Gdyby wybrany przez nas  plik nie istniaÆ lub byÆyby problemy z jego odczytaniem program poinformuje nas  o tym. Nazwa aktualnego zbioru ìwiczeñ jest wy₧wietlana miædzy zegarem a gÆównym  menu u góry ekranu. Oczywi₧cie gdy nie zostaÆ otwarty ºaden zbiór pole to jest  puste oraz wszelkie ìwiczenia så zablokowane. Jeºeli chcemy zmieniì zbiór z zadaniami  równieº korzystamy z tej opcji, która automatycznie zamyka stary i otwiera nowy  plik z ìwiczeniami. Istnieje moºliwo₧ì predefiniowania pliku, który jeºeli istnieje,  to zostanie otwarty automatycznie na poczåtku pracy z programem. Wystarczy tylko  wyspecyfikowaì nazwæ tego zbioru w konfiguracji programu w polu o  nazwie "Plik startowy".   
 
┐'
  Kalendarz. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
É
Na ekranie pojawia siæ okno z prostym kalendarzem na aktualny miesiåc i rok z  pod₧wietlonym numerem dnia. Moºna przesuwaì siæ do przodu lub do tyÆu o jeden  miesiåc, najeºdºajåc na strzaÆki w prawym, górnym rogu okienka z kalendarzem i  naciskajåc przycisk myszki. Ten sam efekt uzyskamy uºywajåc odpowiednio klawiszy  strzaÆek: w góræ i w dóÆ, podczas gdy okno z kalendarzem jest oknem aktywnym.   
 
'/
  Testy│Czæ₧ci mowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
½
Po wybraniu tej opcji ukaºe siæ na ekranie podmenu z wyspecyfikowaniem czæ₧ci mowy,  dla których moºna poìwiczyì odnajdywanie w zdaniach oraz okre₧lanie ich wÆa₧ciwo₧ci. 0
Jest to moºliwe dla nastæpujåcych czæ₧ci mowy: Z
 - rzeczownik,
 - przymiotnik,
 - czasownik,
 - innych odmiennych,
 - nieodmiennych.
 
 
▒
│▓.	Γ<πR
'E
  Testy│Czæ₧ci mowy│Rzeczownik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀

Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie rozpoznawania rzeczowników w zdaniach  oraz okre₧lanie ich wÆa₧ciwo₧ci takich jak: (
 - przypadek,
 - rodzaj,
 - liczba
 
 
d}╔	'9
  Okre₧lanie rzeczownika. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀

Po wyborze tej opcji na ekranie ukaºe siæ okno dialogowe umoºliwiajåce ìwiczenie  umiejætno₧ci wyszukiwania rzeczowników w zdaniu oraz okre₧laniu ich wÆa₧ciwo₧ci  (przypadek, liczba, rodzaj). W oknie zatytuÆowanym "Okre₧lanie rzeczownika"  mamy, patrzåc od góry nastæpujåce elementy:  └
 - tre₧ì polecenia, 
 - tre₧ì zdania, 
 - lista z wybranymi sÆowami, uznanymi za rzeczowniki, pusta na poczåtku
 - przyciski: <Sprawdzaj>, <Podpowiedª>, <Odpowieª>, <Inne_Zdanie>, <Koniec>. 
╨
Aby wprowadziì nowy wyraz do kolekcji naleºy go wyselekcjonowaì tzn. uºywajåc  klawisza Tab przesunåì siæ na tre₧ì zdania (jeden z wyrazów zostanie pod₧wietlony)  oraz za pomocå klawiszy strzaÆek wybraì dany wyraz i nacisnåì Enter lub teº wskazaì  dany wyraz myszkå i nacisnåì klawisz myszki. Po naci₧niæciu na ekranie ukaºe nam  siæ okno, w którym naleºy okre₧liì w podokienkach opcjonalnych wszystkie cechy  danego rzeczownika tj.: przypadek, liczbæ i rodzaj.  3
Jeºeli wybrany przez nas wyraz juº znajduje siæ w na li₧cie, wówczas program pyta  czy nadal tak uwaºamy. Je₧li odpowiedª brzmi "Tak" to wyraz zostaje nadal na li₧cie  a na ekranie pojawia siæ okno dialogowe umoºliwiajåce zmianæ poprzednio ustawionych  wÆa₧ciwo₧ci. Przeciwnie wyraz jest usuwany z listy.  h
Jeºeli uwaºamy, ºe zostaÆy juº wyselekcjonowane wszystkie rzeczowniki moºemy sprawdziì  to naciskajåc przycisk <Sprawdzaj>. Program udzieli nam odpowiedzi w ilu procentach  zadanie zostaÆo wykonane poprawnie. Punktowane jest zarówno odnalezienie rzeczownika  jak i poprawne okre₧lenie jego cech. W przypadku, gdy wyselekcjonowane zostanå  wyrazy nie bædåce rzeczownikami, oprócz procentowej oceny zostaniemy o tym fakcie  poinformowani. Kiedy nie wiemy gdzie tkwi bÆåd moºemy uzyskaì wskazówkæ naciskajåc  przycisk <Podpowiedª>. Program wskaºe nam wtedy pierwszy wyraz w zdaniu, który  jest bÆædnie okre₧lony tzn:  ═
 - jest rzeczownikiem a nie zostaÆ wyselekcjonowany, 
 - jest rzeczownikiem, zostaÆ wyselekcjonowany ale nie ma poprawnie 
  okre₧lonych wÆa₧ciwo₧ci, 
 - nie jest rzeczownikiem a zostaÆ wyselekcjonowany.
ë
W przypadku gdy nawet podpowiedª nie pozwala nam znaleªì bÆædu moºna zajrzeì do  poprawnej odpowiedzi naciskajåc przycisk <Odpowiedª>.  O
Czasami zdanie, które wylosuje dla nas komputer nie podoba siæ nam, wtedy moºna  je zmieniì naciskajåc przycisk <Inne_zdanie>. Pamiætajmy jednak, ºe zmiana zdania  bez pracy nad nim powoduje znaczne obniºenie warto₧ci oceny globalnej, gdyº poprawno₧ì  wykonania zadania wynosi wtedy 0 % a ilo₧ì zdañ wykonanych zwiæksza siæ o jeden.  ╢
Ocenæ globalnå oraz ilo₧ì wykonanych do tej pory zadañ moºna sprawdziì naciskajåc  klawisz F8 lub naciskajåc klawisz myszki po wskazaniu kursorem napisu "F8-Ocena"  u doÆu ekranu.   
 
d}▀	'!
  Rzeczownik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
c
Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest rzeczownikiem.  
ßyv
'!
  Rzeczownik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
B
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci rzeczownika takie jak: %
 - przypadek,
 - liczbæ,
 - rodzaj.
]
Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju. Wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
 
d}h	'!
  Rzeczownik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
b
Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisz Enter uznajemy, iº dany  wyraz jest rzeczownikiem.  
 
'C
  Testy│Czæ₧ci mowy│Czasownik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
~
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie rozpoznawania czasowników w zdaniach  oraz okre₧lanie ich wÆa₧ciwo₧ci takich jak: @
 - czas,
 - rodzaj,
 - liczba,
 - tryb,
 - strona,
 - osoba.
 
g}ε'7
  Okre₧lanie czasownika. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
,
Po wyborze tej opcji na ekranie ukaºe siæ okno dialogowe umoºliwiajåce ìwiczenie  umiejætno₧ci wyszukiwania czasowników w zdaniu oraz okre₧laniu ich wÆa₧ciwo₧ci  (czas, osoba, rodzaj, strona, tryb, liczba). W oknie zatytuÆowanym "Okre₧lanie  czasownika" mamy, patrzåc od góry nastæpujåce elementy:  ┐
 - tre₧ì polecenia, 
 - tre₧ì zdania, 
 - lista z wybranymi sÆowami, uznanymi za czasowniki, pusta na poczåtku
 - przyciski: <Sprawdzaj>, <Podpowiedª>, <Odpowieª>, <Inne_Zdanie>, <Koniec>. 
å
Aby wprowadziì nowy wyraz do kolekcji naleºy go wyselekcjonowaì tzn. uºywajåc  klawisza Tab przesunåì siæ na tre₧ì zdania (jeden z wyrazów zostanie pod₧wietlony)  oraz za pomocå klawiszy strzaÆek wybraì dany wyraz i nacisnåì Enter lub teº wskazaì  dany wyraz myszkå i nacisnåì klawisz myszki. Po naci₧niæciu na ekranie pojawia  siæ menu zawierajåce dwie pozycje: "Osobowa", "Nieosobowa".  
Po wybraniu pozycji "Osobowa" na ekranie ukaºe siæ okienko dialogowe umoºliwiajåce  okre₧lenie cech czasownika w formie osobowej czyli: czasu, liczby, strony, rodzaju,  trybu, osoby. Przeciwnie otrzymujemy na ekranie kolejne menu z pozycjami: "Bezokolicznik",  "ImiesÆów".  T
Wybór pozycji "ImiesÆów" powoduje pojawienie siæ na ekranie kolejnego menu z pozycjami:  "Przymiotnikowy", "PrzysÆówkowy". Po wybraniu opcji "Przymiotnikowy" pojawia siæ  menu z opcjami: "Czynny", "Bierny". Wybór dowolnej z nich powoduje otwarcie okienka  dialogowego, w którym moºna okre₧liì ich cechy czyli: liczbæ, przypadek i rodzaj.  y
Wybór za₧ opcji "PrzysÆówkowy" spowoduje takºe pojawienie sie nastæpnego menu z  pozycjami: "WspóÆczesny", "Uprzedni".  *
Wybór pozycji dotyczåcych nieosobowych, nieodmiennych form czasownika tj: bezokolicznika  i imiesÆowów przysÆówkowych powoduje jedynie wprowadzenie ich na listæ sÆów wyselekcjonowanych  z odpowiednim komentarzem. Przeciwnie na ekranie pojawi siæ okienko, w którym moºna  okre₧liì ich wÆa₧ciwo₧ci. 3
Jeºeli wybrany przez nas wyraz juº znajduje siæ w na li₧cie, wówczas program pyta  czy nadal tak uwaºamy. Je₧li odpowiedª brzmi "Tak" to wyraz zostaje nadal na li₧cie  a na ekranie pojawia siæ okno dialogowe umoºliwiajåce zmianæ poprzednio ustawionych  wÆa₧ciwo₧ci. Przeciwnie wyraz jest usuwany z listy.  ┤
Jeºeli uwaºamy, ºe zostaÆy juº wyselekcjonowane wszystkie czasowniki moºemy sprawdziì  to naciskajåc przycisk <Sprawdzaj>. Program udzieli nam odpowiedzi w ilu procentach  zadanie zostaÆo wykonane poprawnie. Punktowane jest zarówno odnalezienie czasownika  jak i poprawne okre₧lenie jego cech. W przypadku, gdy wyselekcjonowane zostanå  wyrazy nie bædåce czasownikami, oprócz procentowej oceny zostaniemy o tym fakcie  poinformowani.  │
Kiedy nie wiemy gdzie tkwi bÆåd moºemy uzyskaì wskazówkæ naciskajåc klawisz <Podpowiedª>.  Program wskaºe nam wtedy pierwszy wyraz w zdaniu, który jest bÆædnie okre₧lony,  tzn:  ╩
 - jest czasownikiem a nie zostaÆ wyselekcjonowany, 
 - jest czasownikiem, zostaÆ wyselekcjonowany ale nie ma poprawnie 
  okre₧lonych wÆa₧ciwo₧ci, 
 - nie jest czasownikiem a zostaÆ wyselekcjonowany.
ë
W przypadku gdy nawet podpowiedª nie pozwala nam znaleªì bÆædu moºna zajrzeì do  poprawnej odpowiedzi naciskajåc przycisk <Odpowiedª>.  O
Czasami zdanie, które wylosuje dla nas komputer nie podoba siæ nam, wtedy moºna  je zmieniì naciskajåc przycisk <Inne_zdanie>. Pamiætajmy jednak, ºe zmiana zdania  bez pracy nad nim powoduje znaczne obniºenie warto₧ci oceny globalnej, gdyº poprawno₧ì  wykonania zadania wynosi wtedy 0 % a ilo₧ì zdañ wykonanych zwiæksza siæ o jeden.  ╢
Ocenæ globalnå oraz ilo₧ì wykonanych do tej pory zadañ moºna sprawdziì naciskajåc  klawisz F8 lub naciskajåc klawisz myszki po wskazaniu kursorem napisu "F8-Ocena"  u doÆu ekranu.   
 
'
  Czasownik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
b
Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany  wyraz jest czasownikiem.  
 
Γyt'
  Czasownik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
P
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci osobowej formy czasownika takie jak: B
 - osoba, 
 - liczba, 
 - rodzaj, 
 - czas, 
 - tryb,
 - strona.
∩
Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. n
Jeºeli z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju, wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
 
g}¬'3
  Egzamin - czasownik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
a
Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisz Enter uznajemy, iº dany  wyraz jest czasownikiem.  
 
'!
  Podpowiedª. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
x
Po naci₧niæciu tego przycisku otrzymamy informacjæ w postaci pierwszego wyrazu,  który zostaÆ okre₧lony bÆædnie, tzn.: ░
 - nie zostaÆ wyselekcjonowany, choì powinien,
 - zostaÆ wyselekcjonowany, choì nie powinien,
 - zostaÆ wystelekcjonowany, ale jego wÆa₧ciwo₧ci så okre₧lone niepoprawnie.
 
 
'
  Sprawdª. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
~
Po naci₧niæciu tego przycisku na ekranie ukaºe siæ okienko z informacjå w  jakim stopniu zadanie zostaÆo wykonane poprawnie.  
 
'
  Odpowiedª. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
W
Po naci₧niæciu tego przycisku uzyskamy okienko z peÆnå odpowiedziå do danego zadania.  
 
'#
  Inne Zdanie. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
O
Czasami zdanie, które wylosuje dla nas komputer nie podoba siæ nam, wtedy moºna  je zmieniì naciskajåc przycisk <Inne_zdanie>. Pamiætajmy jednak, ºe zmiana zdania  bez pracy nad nim powoduje znaczne obniºenie warto₧ci oceny globalnej, gdyº poprawno₧ì  wykonania zadania wynosi wtedy 0 % a ilo₧ì zdañ wykonanych zwiæksza siæ o jeden.  ╢
Ocenæ globalnå oraz ilo₧ì wykonanych do tej pory zadañ moºna sprawdziì naciskajåc  klawisz F8 lub naciskajåc klawisz myszki po wskazaniu kursorem napisu "F8-Ocena"  u doÆu ekranu.   
 
'1
  Pomoc do programu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
 
Po uruchomieniu programu na ekranie pojawi siæ obraz skÆadajåcy siæ z czterech  czæ₧ci: gÆównego menu (w pierwszym wierszu), obszaru okienek, dolnego wiersza,  zawierajåcego nazwy klawiszy i operacji wykonywanych po ich naci₧niæciu oraz  zegara w prawym, górnym rogu ekranu.  ±
Mówiåc ogólnie, praca z programem polega na wyborze odpowiednich poleceñ z menu.  Oknem (okienkiem) nazywaì bædziemy pewnå wyróºnionå czæ₧ì ekranu, posiadajåcå  nazwæ, którå moºna przesuwaì, uaktywniaì (otwieraì) i dezaktywowaì (zamykaì).  U
Okienka skÆadajå siæ zazwyczaj z kilku podokienek, których så nastæpujåce rodzaje:  Ü
 - listowe, które zawierajå wykaz elementów, 
 - parametryczne, pozwalajåce na wÆåczenie lub wyÆåczenie okre₧lonyh 
  parametrów, 
 - opcjonalne, w których spo₧ród kilku dopuszczalnych opcji wybiera siæ 
  tylko jednå, 
 - przyciski, za którymi kryjå sie pewne akcje np. <OK> - zamkniæcie okna 
  z zaakceptowaniem ustawionych parametrów, <Koniec> - zamkniæcie okna bez 
  akceptacji ustawionych parametrów. 
Φ
Bezpo₧rednio po otwarciu okienka dialogowego aktywnym staje siæ podokienko, którego  nazwa na ekranie monitora kolorowego jest wyróºniona kolorem biaÆym, a w przypadku  monitora monochromatycznego - zaznaczona z lewej strony za pomocå znaku >>. Uaktywnienie  kolejnego elementu okienka dialogowego nastæpuje przez naci₧niæcie klawisza Tab,  a poprzedniego - Shift-Tab. Dowolne podokienko lub przycisk moºe byì teº uaktywnione  przez naci₧niæcie klawiszy Alt-x, gdzie x oznacza klawisz z literå wyróºnionå  w tytule podokienka lub nazwie przycisku wiækszå jaskrawo₧ciå (kolorem ºóÆtym  w przypadku monitora kolorowego). Jeszcze inny sposób polega na odpowiednim usytuowaniu  kursora myszki (na wybranym napisie) i naci₧niæciu klawisza myszki.  Ç
W podokienkach parametrycznych wymienione elementy så poprzedzone parå nawiasów  kwadratowych, w których wystæpuje odstæp ([ ]) lub litera X ([X]). Odstæp oznacza,  ºe dany parametr jest wyÆåczony, a litera X - wÆåczony. Po uaktywnieniu danego  podokienka parametrycznego przemieszczanie od jednego do drugiego parametru nastæpuje  za pomocå klawiszy ze strzaÆkami, a zmiana aktualnego stanu parametru - przez  naci₧niæcie klawisza odstæpu. Kaºdy z parametrów moºe byì wÆåczony lub wyÆåczony  niezaleºnie od pozostaÆych. WÆåczaì lub wyÆåczaì parametry moºna równieº za pomocå  myszki, wskazujåc dany parametr i naciskajåc klawisz myszki.  o
W podokienkach opcjonalnych wyszczególnione parametry så poprzedzone parå nawiasów  okrågÆych, w których wystæpuje odstæp lub kropka, tj. znaki ( ) lub (.). Kropka  oznacza, ºe jest wÆåczona dana opcja. Przemieszczanie od elementu do elementu  w obræbie jednej grupy opcji nastæpuje w taki sam sposób, jak w podokienku parametrycznym.  Kaºde przemieszczenie powoduje jednak wÆåczenie kolejnej opcji, przy czym w obræbie  jednego podokienka (jednej grupy opcji) tylko jeden element moºe byì wÆåczony.  WÆåczenia elementu moºna dokonaì równieº przy pomocy myszki wskazujåc kursorem  danå opcjæ i naciskajåc klawisz myszki.  »
Spo₧ród przycisków (poleceñ), które na ekranie monitora monochromatycznego så  ujæte w nawiasy kwadratowe, a na ekranie monitora kolorowego så zaznaczone na  zielonym, "cieniowanym" tle, jedno polecenie jest domy₧lne. Jest ono ujæte w znaki -> <-  (monitor monochromatyczny) lub wyróºnione kolorem biaÆym (monitor kolorowy). Zainicjowanie  polecenia domy₧lnego nastæpuje, niezaleºnie od innych sposobów, przez naci₧niæcie  klawisza Enter. Wybór innego przycisku nastæpuje przez uaktywnienie danego polecenia  (za pomocå klawiszy Tab lub Shift-Tab) i naci₧niæcie klawisza Enter lub przez  naci₧niæcie klawiszy Alt-x, gdzie x oznacza literæ wyróºnionå w poleceniu wiækszå  jaskrawo₧ciå.  ü
Akcjæ z menu gÆównego moºna wybraì naciskajåc klawisz F10 (pod warunkiem, ºe na  ekranie nie ma ºadnego okna dialogowego), który spowoduje pod₧wietlenie pierwszej  opcji w menu (wiersz u góry ekranu). Po opcjach poruszamy siæ za pomocå klawiszy  strzaÆek. Po naci₧niæciu klawisza Enter jeºeli dana opcja dzieli siæ na kolejne  to na ekranie pojawia siæ podmenu, przeciwnie wykonywana jest akcja skojarzona  z danå opcjå. Menu opuszcza siæ naciskajåc klawisz Esc. Moºna równieº skorzystaì  z myszki. W tym wypadku wskazujemy interesujåcå nas pozycjæ w menu i naciskamy  klawisz myszki, którego dziaÆanie jest takie samo jak klawisza Enter.   
 
'G
  Testy│Czæ₧ci mowy│Przymiotnik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
Ç
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie rozpoznawania przymiotników w zdaniach  oraz okre₧lanie ich wÆa₧ciwo₧ci takich jak: 5
 - przypadek,
 - rodzaj,
 - liczba,
 - stopieñ.
 
 
d}╠	';
  Okre₧lanie przymiotnika. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
)
Po wyborze tej opcji na ekranie ukaºe siæ okno dialogowe umoºliwiajåce ìwiczenie  umiejætno₧ci wyszukiwania przymiotników w zdaniu oraz okre₧laniu ich wÆa₧ciwo₧ci  (przypadek, liczba, rodzaj, stopieñ). W oknie zatytuÆowanym "Okre₧lanie przymiotnika"  mamy, patrzåc od góry nastæpujåce elementy:  ┴
 - tre₧ì polecenia, 
 - tre₧ì zdania, 
 - lista z wybranymi sÆowami, uznanymi za przymiotniki, pusta na poczåtku
 - przyciski: <Sprawdzaj>, <Podpowiedª>, <Odpowieª>, <Inne_Zdanie>, <Koniec>. 
┌
Aby wprowadziì nowy wyraz do kolekcji naleºy go wyselekcjonowaì tzn. uºywajåc  klawisza Tab przesunåì siæ na tre₧ì zdania (jeden z wyrazów zostanie pod₧wietlony)  oraz za pomocå klawiszy strzaÆek wybraì dany wyraz i nacisnåì Enter lub teº wskazaì  dany wyraz myszkå i nacisnåì klawisz myszki. Po naci₧niæciu na ekranie ukaºe nam  siæ okno, w którym naleºy okre₧liì w podokienkach opcjonalnych wszystkie cechy  danego przymiotnika tj.: przypadek, liczbæ, rodzaj i stopieñ.  3
Jeºeli wybrany przez nas wyraz juº znajduje siæ w na li₧cie, wówczas program pyta  czy nadal tak uwaºamy. Je₧li odpowiedª brzmi "Tak" to wyraz zostaje nadal na li₧cie  a na ekranie pojawia siæ okno dialogowe umoºliwiajåce zmianæ poprzednio ustawionych  wÆa₧ciwo₧ci. Przeciwnie wyraz jest usuwany z listy.  j
Jeºeli uwaºamy, ºe zostaÆy juº wyselekcjonowane wszystkie rzeczowniki moºemy sprawdziì  to naciskajåc przycisk <Sprawdzaj>. Program udzieli nam odpowiedzi w ilu procentach  zadanie zostaÆo wykonane poprawnie. Punktowane jest zarówno odnalezienie przymiotnika  jak i poprawne okre₧lenie jego cech. W przypadku, gdy wyselekcjonowane zostanå  wyrazy nie bædåce przymiotnikami, oprócz procentowej oceny zostaniemy o tym fakcie  poinformowani. Kiedy nie wiemy gdzie tkwi bÆåd moºemy uzyskaì wskazówkæ naciskajåc  przycisk <Podpowiedª>. Program wskaºe nam wtedy pierwszy wyraz w zdaniu, który  jest bÆædnie okre₧lony tzn:  ╨
 - jest przymiotnikiem a nie zostaÆ wyselekcjonowany, 
 - jest przymiotnikiem, zostaÆ wyselekcjonowany ale nie ma poprawnie 
  okre₧lonych wÆa₧ciwo₧ci, 
 - nie jest przymiotnikiem a zostaÆ wyselekcjonowany.
ë
W przypadku gdy nawet podpowiedª nie pozwala nam znaleªì bÆædu moºna zajrzeì do  poprawnej odpowiedzi naciskajåc przycisk <Odpowiedª>.  O
Czasami zdanie, które wylosuje dla nas komputer nie podoba siæ nam, wtedy moºna  je zmieniì naciskajåc przycisk <Inne_zdanie>. Pamiætajmy jednak, ºe zmiana zdania  bez pracy nad nim powoduje znaczne obniºenie warto₧ci oceny globalnej, gdyº poprawno₧ì  wykonania zadania wynosi wtedy 0 % a ilo₧ì zdañ wykonanych zwiæksza siæ o jeden.  ╢
Ocenæ globalnå oraz ilo₧ì wykonanych do tej pory zadañ moºna sprawdziì naciskajåc  klawisz F8 lub naciskajåc klawisz myszki po wskazaniu kursorem napisu "F8-Ocena"  u doÆu ekranu.   
d}Γ	'#
  Przymiotnik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
d
Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest przymiotnikiem.  
πyx'#
  Przymiotnik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
C
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci przymiotnika takie jak: 1
 - przypadek,
 - liczbæ,
 - rodzaj,
 - stopieñ.
]
Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju. Wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
d}k	'#
  Przymiotnik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
c
Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisz Enter uznajemy, iº dany  wyraz jest przymiotnikiem.  
 
'K
  Testy│Czæ₧ci mowy│Inne Odmienne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
i
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie rozpoznawania pozostaÆych odmiennych czæ₧ci mowy takich jak:  - zaimki,
 - liczebniki
-w zdaniach oraz okre₧lanie ich wÆa₧ciwo₧ci.  αy¥Θy╕Σy├
'M
  Okre₧lanie zaimków i liczebników. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
S
W trybie tym moºemy ìwiczyì znajomo₧ì liczebników i zaimków.  Obie czæ₧ci mowy zostaÆy poÆåczone razem ze wzglædu na niewielkå  ich czæstotliwo₧c wystæpowania w jæzyku. Praca jest bardzo  podobna to pracy z okre₧laniem czasownika. Róºnica polega  jedynie na tym ºe okre₧lamy inne czæ₧ci mowy, posiadajåce inne  wÆa₧ciwo₧ci. I tak menu przy selekcji wyrazu oferuje nam  nastæpujåce moºliwo₧ci: "Zaimek" i "Liczebnik". Wybór pierwszej  powoduje rozwiniæcie podmenu z opcjami: "Rzeczowny",  "Przymiotny", "PrzysÆowny", "Liczebny", "Zwrotny". Za₧ wybór  drugiej rozwija menu z pozycjami: "GÆówny", "Porzådkowy",  "Zbiorowy", "UÆamkowy". Naci₧niæcie dowolnej z nich powoduje  otwarcie odpowiedniego okienka dialogowego z wyjåtkiem zaimka  przysÆownego oraz liczebnika uÆamkowego, które powodujå jedynie  umieszczenie wyselekcjonowanego wyrazu na li₧cie.  j*
'G
  Testy│Czæ₧ci mowy│Nieodmienne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
`
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie rozpoznawania nieodmiennych czæ₧ci mowy takich jak: F - przysÆówki,
 - przyimki,
 - spójniki,
 - partykuÆy,
 - wykrzykniki
w zdaniach.  
αyÉ÷y½
≈y║°y╟·y╘	∙yΓ'ù
  Okre₧lanie przysÆówków, przyimków, spójników, wykrzykniów i partykuÆ. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
 
ⁿElementem ìwiczenia så nieodmienne czæci mowy tj: przysÆówki,  spójniki, przyimki, partykuÆy i wykrzykniki. Takie teº opcje  oferuje menu pojawiajåce siæ podczas selekcji wyrazu. Poza tym  praca przebiega w sposób podobny jak w okre₧laniu czasownika.   
jç
'3
  Testy│Czæ₧ci zdania. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
ì
Po wybraniu tej opcji ukaºe siæ na ekranie podmenu z wyspecyfikowaniem czæ₧ci zdania,  dla których moºna poìwiczyì odnajdywanie w zdaniach. 2
Jest to moºliwe dla nastæpujåcych czæ₧ci zdania: M - podmiotu,
 - orzeczenia,
 - przydawki,
 - dopeÆnienia,
 - okolicznika
 
 
Dz|
Ez÷Jz
Oz	Tz Wz0'C
  Testy│Czæ₧ci zdania│Podmiot. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
e
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie rozpoznawania wyrazów peÆniåcych w zdaniu rolæ podmiotu. «zôEzƒ'I
  Testy│Czæ₧ci zdania│Orzeczenie. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
g
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie rozpoznawania wyrazów peÆniåcych w zdaniu rolæ orzeczenia. «zÖJzÑ
'G
  Testy│Czæ₧ci zdania│Przydawka. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
f
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie rozpoznawania wyrazów peÆniåcych w zdaniu rolæ przydawki. «zùOzú	'K
  Testy│Czæ₧ci zdania│DopeÆnienie. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
h
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie rozpoznawania wyrazów peÆniåcych w zdaniu rolæ dopeÆnienia. «z¢Tzº'I
  Testy│Czæ₧ci zdania│Okolicznik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
h
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie rozpoznawania wyrazów peÆniåcych w zdaniu rolæ okolicznika. «zÖWzÑ'+
  Testy│Typy zdañ. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
ü
Po wybraniu tej opcji ukaºe siæ na ekranie podmenu z wyspecyfikowaniem grup zdañ,  dla których moºna poìwiczyì okre₧lanie typu. $
Moºliwe jest okre₧lanie typu zdañ:  - pojedynczego ze wzglædu na cel wypowiedzi,
 - podrzædnego,
 - wspóÆrzædnego,
 - skÆadowych w zdaniu wielokrotnie zÆoºonym
 
░z╘╕z╚z
«z1Φz8'I
  Testy│Typy zdañ│Cel wypowiedzi. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
o
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie okre₧lania typu zdania  pojedynczego ze wzglædu na cel wypowiedzi. «zå░zÄ{⌐'?
  Testy│Typy zdañ│Podrzædne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
Z
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie okre₧lania typu zdania  podrzædnego:GramPod}. «z|'C
  Testy│Typy zdañ│WspóÆrzædne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
S
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie okre₧lania typu zdania  wspóÆrzædnego. «zÇ╚zê
'C
  Testy│Typy zdañ│Wielokrotne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
|
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie okre₧lania stosunków miædzy zdaniami skÆadowymi w zdaniu wielokrotnie zÆoºonym. «zîΦz⌐''
  Testy│Rozbiór. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
ò
Wybranie tej opcji umoºliwia przeìwiczenie wyodræbniania grupy podmiotu i orzeczenia w zdaniu pojedynczym oraz rozbioru logicznego i gramatycznego. p{b«zÇ░zç{ÿ
{«
'?
  Testy│Rozbiór│Gramatyczny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
x
Jak sama nazwa wskazuje naleºy dokonaì rozbioru gramatycznego  danego zdania. Operacje przebiegajå podobnie jak w trybach  ìwiczenia czæ₧ci mowy. Jedynå zmianå jest to, ºe menu  pojawiajåce siæ przy selekcji wyrazów zawiera wszystkie moºliwe  czæ₧ci mowy. Dodatkowo program automatycznie wstawia na listæ  wszystkie wyrazy ze zdania, aby uºytkownik o jakich₧ nie zapomniaÆ.   

{h«zçαy╞'9
  Testy│Rozbiór│Logiczny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
▒
Jak sama nazwa wskazuje naleºy dokonaì rozbioru logicznego  danego zdania. Operacje przebiegajå podobnie jak w trybach  ìwiczenia czæ₧ci zdania. Jedynå zmianå jest to, ºe menu  pojawiajåce siæ przy selekcji wyrazów zawiera wszystkie moºliwe  czæ₧ci zdania. Dodatkowo w menu istnieje pozycja "Nie  jest cz. zdania", która powinna byì przypisywana np. spójnikom i  innym czæ₧ciom mowy, które nie majå jasno okre₧lonej roli w  zdaniu.  
 
{b«z~Dz╜
'_
  Testy│Rozbiór│Grupa podmiotu i orzeczenia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
;
W opcji tej wyrazy danego zdania pojedynczego naleºy  zaszeregowaì do dwu list: grupy podmiotu lub grupy orzeczenia.  Robi siæ to nastæpujåco: po wyselekcjonowaniu wyrazu na ekranie  pojawia siæ menu z opcjami: "Podmiotu" i "Orzeczenia". Wybór  dowolnego z nich powoduje zaszeregowanie go do odpowiedniej  grupy.  
 
«z{░zér{▒q{─''
  Testy│Egzamin. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
h
Nazwa brzmi groªnie, bo i zadanie nie jest banalne. Na  ekranie pojawia siæ okno z wylosowanym zdaniem. Naleºy dokonaì  jego rozbioru logicznego, gramatycznego oraz okre₧liì typ. SÆuºå  do tego odpowiednio przyciski: <Logiczny>, <Gramat.>, <Typ>.  Niestety nie istnieje moºliwo₧ì zamiany zdania na inne. Brak  jest równieº podpowiedzi oraz odpowiedzi.  Typ zdañ losowanych przez program do egzaminu i rozbiorów:  logicznego i gramatycznego moºna okre₧liì w konfiguracji  programu. W ten sposób uczeñ klasy 7 moºe ìwiczyì rozbiór zdania  pojedynczego, a uczeñ klasy 8 zdañ pojedyñczych i np. podrzædnie  zÆoºonych.  '7
  Konfiguracja│Programu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
î
Po wyborze opcji na ekranie mamy okienko dialogowe z  nastæpujåcymi elementami: podokienko "Zakres" sÆuºåce do  okre₧lenia typów zdañ, które bædå pobierane do ìwiczeñ rozbioru  oraz egzaminu. Dozwolone så dowolne kombinacje sumy czterech  zbiorów zdañ: pojedynczych, podrzædnie zÆoºonych, wspóÆrzædnie  zÆoºonych i wielokrotnie zÆoºonych. Podokienko "Taktyka" oferuje  moºliwo₧ci losowego wyboru zadania wyraºonego sÆowem "Losowo"  oraz sekwencyjnego przej₧cia po wszystkich zadaniach wyraºonego  sÆowem "Sekwencja". Podokienko "Plik startowy" pozwala  wprowadziì nazwæ pliku z zadaniami, który zostanie automatycznie  otwarty przy starcie programu.  'E
  Konfiguracja│Polskie litery. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
 
IW okienku, które pojawi siæ na ekranie moºna wybraì sposób  kodowania polskich liter z paru dostæpnych standardów. W  przypadku gdy uºytkownik nie posiada wÆasnej nakÆadki  instalujåcej polskie litery na ekranie moniora, powinien  ustwawiì w tym okienku standard Mazovii, wyj₧ì z programu i  ponownie uruchomiì go komendå ZDPL.   
 
'C  
  Konfiguracja│Zapisz opcje. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
 
YOpcja ta powoduje zapisanie opcji do pliku o nazwie "ZDANIA.DSK" w aktualnym  katalogu.  y
W przypadku gdy przy rozpoczæciu pracy program nie znajdzie  tego pliku przyjmowane så nastæpujåce parametry domy₧lne:  l - standard Mazovii dla polskich liter, 
 - "taktyka losowa", 
 - wybór spo₧ród zdañ wszystkich typów. 
 
 
'
  Pomoc. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀
▓
W programie dostæpna jest pomoc kontekstowa zarówno do  programu jak i gramatyczna. Pomoc do programu wywoÆuje siæ  naciskajåc klawisz F1 w dowolnym miejscu programu, po  naci₧niæciu klawisza F2 uzyskamy pomoc gramatycznå odpowiedniå  do kontekstu. Moºna równieº skorzystaì z indeksu pojæì  gramatycznych dostæpnego pod klawiszem F3. Informacja w tym  indeksie jest uporzådkowana w spójne grupy znaczeniowe, nie za₧  alfabetycznie.  '
  Podmiot. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╨
W trybie tym moºna ìwiczyì rozpoznawanie podmiotów w zdaniach.  Praca generalnie jest podobna do pracy przy okre₧laniu czasowników.  Jedynie menu jak zwykle jest specyficzne i zawiera  nastæpujåce pozycje:   - logiczny,
 - gramatyczny. 
╩
Oprócz tych moºliwo₧ci w menu mamy równieº pozycjæ  "DoÆåcz", jako ostatniå. Otóº, jak wiadomo, kilka czæ₧ci mowy moºe skÆadaì siæ na jednå czæ₧ì zdania. Dlatego teº aby móc  uwzglæniì ten przypadek wprowadzono tæ pozycjæ. Po jej wybraniu  wyraz wyspecyfikowany zostaje doÆåczony do aktualnie  pod₧wietlonego wyrazu na li₧cie u doÆu okienka dialogowego oraz  przejmuje okre₧lony dla tego wyrazu typ podmiotu. Moºliwe jest  Æåczenie dowolnej liczby wyrazów. EzF	«zRjöGz∩FzⁿαyqDzù'!
  Orzeczenie. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
═
W trybie tym moºna ìwiczyì rozpoznawanie orzeczeñ w zdaniach.  Praca generalnie jest podobna do pracy przy okre₧laniu czasownika.  Jedynie menu jak zwykle jest specyficzne i zawiera  nastæpujåce pozycje: C - czasownikowe, 
 - imienne,
     - Æåcznik,
     - orzecznik. 
 
JzL«zWjÖ
Kz≥LzMzNz$	'
  Przydawka. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╬
W trybie tym moºna ìwiczyì rozpoznawanie przydawek w zdaniach.  Praca generalnie jest podobna do pracy przy okre₧laniu czasownika.  Jedynie menu jak zwykle jest specyficzne i zawiera  nastæpujåce pozycje: F - przymiotnikowa, 
 - rzeczowna,
 - dopeÆniaczowa,
 - przyimkowa. 
 
JzJ	«zVjÿ
Pz±Qz	Rz
Sz%
'#
  DopeÆnienie. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╬
W trybie tym moºna ìwiczyì rozpoznawanie dopeÆnieñ w zdaniach.  Praca generalnie jest podobna do pracy przy okre₧laniu czasownika.  Jedynie menu jak zwykle jest specyficzne i zawiera  nastæpujåce pozycje:  - bliºsze, 
 - dalsza,
 
TzN	«zZj£
Uz⌡Vz'!
  Okolicznik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╤
W trybie tym moºna ìwiczyì rozpoznawanie okoliczników w zdaniach.  Praca generalnie jest podobna do pracy przy okre₧laniu czasownika.  Jedynie menu jak zwykle jest specyficzne i zawiera  nastæpujåce pozycje: j - miejsca, 
 - czasu,
 - sposobu,
 - przyczyny, 
 - celu, 
 - warunku, 
 - przyzwolenia, 
 - stopnia. 
 
WzL«z[j¥
Xz÷YzZz
[z	\z(]z2^z?_zQ'9
  Typ zdania podrzædnego. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
<
     Tym razem typ zdania podrzædnego okre₧lamy za pomocå 
Vprzycisku "Typ". Po jego naci₧niæciu otrzymujemy menu z  nastæpujåcymi moºliwo₧ciami: W - podmiotowe,
 - orzecznikowe,
 - przydawkowe,
 - dopeÆnieniowe,
 - okolicznikowe.
  
|Wybierajåc pozycjæ "Okolicznik" otrzymujemy podmenu z niºej  podanymi opcjami zdania podrzædnie zÆoºonego, okolicznikowego: Å      - miejsca, 
      - czasu,
      - sposobu,
      - przyczyny, 
      - celu, 
      - warunku, 
      - przyzwolenia, 
      - stopnia,
zInformacja o aktualnie wybranym typie znajduje siæ w tej samej  linii co przycisk "Typ" i poczåtkowo jest "nieokre₧lona". ╕zN╣z╧
║z▐╗z∩╝z 
╜z
'=
  Typ zdania wspóÆrzædnego. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
╖
Praca w tym trybie jest bardzo podobna do pracy w trybie  okre₧lania typu zdania pojedynczego. Jedynie teraz mamy w  podokienku wyboru o nazwie "Typ" dostæpne nastæpujåce typy zdañ: < - Æåczne, 
 - przeciwstawne, 
 - wynikowe, 
 - rozÆåczne. 
èë╔z°╩z
╦z╠z%	'E
  Zdanie wielokkrotnie zÆoºone. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
Θ
Mamy tytaj moºliwo₧ì przeìwiczenia okre₧lania stosunków  miædzy zdaniami skÆadowymi w zdaniu wielokrotnie zÆoºonym Na ekranie, u góry okienka dialogowego znajduje siæ zdanie wraz z  ponumerowanymi zdaniami skÆadowymi na ich koñcach. W lewym  dolnym rogu za₧ listæ z moºliwymi do okre₧lenia parami zdañ  skÆadowych (dla 3 zdañ skÆadowych mamy: 1 do 2 i 2 do 3). Aby  okre₧liì dany stosunek naleºy wybraì go z listy za pomocå  klawiszy strzaÆek, pod warunkiem, ºe podokienko "Stosunki" jest  aktywne i nacisnåì Enter. Moºna teº uºyì myszki wskazujåc  kursorem interesujåcå nas paræ i dwukrotnie nacisnåì klawisz. Na  ekranie ukaºe siæ okienko dialogowe z podokienkiem opcjonalnym  umoºliwiajåcym wybranie jednego z nastæpujåcych typów stosunków: Z - podrzædny, 
 - nadrzædny, 
 - Æåczny, 
 - przeciwstawny, 
 - wynikowy, 
 - rozÆåczny. 
Φzñ')
  Cel wypowiedzi. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
8
     Na ekranie ukazuje siæ okno dialogowe ze staÆymi 
║elementami: poleceniem, zdaniem oraz podokienka wyboru o nazwie  "Cel" zamiast listy. Brak jest takºe przycisku <Podpowiedª>. Do  uºytkownika naleºy trafne okre₧lenie typu zdania pojedynczego ze  wzglædu na cel wypowiedzi w podokienku "Cel". Swå odpowiedª moºe  sprawdziì naciskajåc przycisk <Sprawdzaj>. PozostaÆe elementy  dziaÆajå jak w poprzednich trybach. Så dostæpne nastæpujåce typy  zdania pojedynczego ze wzglædu na cel wypowiedzi:  B - oznajmujåce, 
 - pytajåce, 
 - wykrzyknikowe, 
 - rozkazujåce.
░z▒z▓z0┤z>
│zQ'3
  Rozbiór gramatyczny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
x
Jak sama nazwa wskazuje naleºy dokonaì rozbioru gramatycznego  danego zdania. Operacje przebiegajå podobnie jak w trybach  ìwiczenia czæ₧ci mowy. Jedynå zmianå jest to, ºe menu  pojawiajåce siæ przy selekcji wyrazów zawiera wszystkie moºliwe  czæ₧ci mowy. Dodatkowo program automatycznie wstawia na listæ  wszystkie wyrazy ze zdania, aby uºytkownik o jakich₧ nie zapomniaÆ.   

{\«z{αy║',
  Rozbiór logiczny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
▒
Jak sama nazwa wskazuje naleºy dokonaì rozbioru logicznego  danego zdania. Operacje przebiegajå podobnie jak w trybach  ìwiczenia czæ₧ci zdania. Jedynå zmianå jest to, ºe menu  pojawiajåce siæ przy selekcji wyrazów zawiera wszystkie moºliwe  czæ₧ci zdania. Dodatkowo w menu istnieje pozycja "Nie  jest cz. zdania", która powinna byì przypisywana np. spójnikom i  innym czæ₧ciom mowy, które nie majå jasno okre₧lonej roli w  zdaniu.   
{U«zqDz░
'C
  Grupa podmiotu i orzeczenia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
;
W opcji tej wyrazy danego zdania pojedynczego naleºy  zaszeregowaì do dwu list: grupy podmiotu lub grupy orzeczenia.  Robi siæ to nastæpujåco: po wyselekcjonowaniu wyrazu na ekranie  pojawia siæ menu z opcjami: "Podmiotu" i "Orzeczenia". Wybór  dowolnego z nich powoduje zaszeregowanie go do odpowiedniej  grupy.  ░zfr{òq{¿'
  DoÆåcz. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀
⌐
Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  wraz z wyrazami aktualnie pod₧wietlonymi w podokienku z listå tworzy jednå  czæ₧ì zdania.  
Dz╡'2
  Czasownik osobowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
sWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest czasownikiem w formie osobowej.  
√y£'8
  Czasownik nieosobowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
vWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest czasownikiem w formie nieosobowej.  
ⁿyó'*
  Bezokolicznik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
eWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest bezokolicznikiem.  
²y~'"
  Liczebnik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
aWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest liczebnikiem.  
Σyv'0
  Liczebnik gÆówny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
iWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest liczebnikiem gÆównym.  
σyä'8
  Liczebnik porzådkowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
mWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest liczebnikiem porzådkowym.  
µyî'4
  Liczebnik zbiorowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
kWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest liczebnikiem zbiorowym.  
τyê'4
  Liczebnik uÆamkowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
kWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest liczebnikiem uÆamkowym.  
Φyê'
  Zaimek. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
]Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest zaimkiem.  
Θyp'0
  Zaimek rzeczowny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
hWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest zaimkiem rzeczownym.  
Ωyä'2
  Zaimek przymiotny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
iWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest zaimkiem przymiotnym.  
δyå'2
  Zaimek przysÆowny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
iWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest zaimkiem przysÆownym.  
∞yå'.
  Zaimek liczebny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
gWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest zaimkiem liczebnym.  
φyé',
  Zaimek zwrotny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
fWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest zaimkiem zwrotnym.  
εyÇ' 
  ImiesÆów. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
_Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest imiesÆowem.  
∩yt
'>
  ImiesÆów przymiotnikowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
oWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest imiesÆowem przymiotnikowym.  
≡yÆ'L
  ImiesÆów przymiotnikowy czynny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
wWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest imiesÆowem przymiotnikowym czynnym.  
±yá"'L
  ImiesÆów przymiotnikowy bierny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
wWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest imiesÆowem przymiotnikowym biernym.  
≥yá"':
  ImiesÆów przysÆówkowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
mWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest imiesÆowem przysÆówkowym.  
≤yÄ'V
  ImiesÆów przysÆówkowym wspóÆczesnym. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
zWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest imiesÆowem przysÆówkowym wspóÆczesnym.  
⌠y¬%'P
  ImiesÆów przysÆówkowym uprzednim. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
wWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest imiesÆowem przysÆówkowym uprzednim.  
⌡yñ"'$
  PrzysÆówek. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
aWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest przysÆówkiem.  
÷yx' 
  Przyimek. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
_Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest przyimkiem.  
≈yt
'
  Spójnik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
_Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest spójnikiem.  
°yr
'$
  Wykrzyknik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
bWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest wykrzyknikiem.  
∙yx
'"
  PartykuÆa. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
^Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest partykuÆå.  
·yv	'
  Podmiot. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
^Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest podmiotem.  
Ezr	'0
  Podmiot logiczny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
hWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest podmiotem logicznym. Gzä'6
  Podmiot gramatyczny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
kWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest podmiotem gramatycznym. Fzè'$
  Orzeczenie. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
`Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest orzeczeniem. Jzx'>
  Orzeczenie czasownikowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
nWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest orzeczeniem czasownikowym. KzÆ'4
  Orzeczenie imienne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
iWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest orzeczeniem imiennym. Lzê'
  Låcznik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
_Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest Æåcznikiem. Mzr
'"
  Orzecznik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
aWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest orzecznikiem. Nzv'"
  Przydawka. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
^Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest przydawkå. Ozv	'8
  Przydawka przymiotna. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
iWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest przydawkå przymiotnå. Pzî'8
  Przydawka przymiotna. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
iWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest przydawkå przymiotnå. Pzî'>
  Przydawka dopeÆniaczowa. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
lWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest przydawkå dopeÆniaczowå. RzÆ'8
  Przydawka przyimkowa. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
iWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest przydawkå przyimkowå. Szî'&
  DopeÆnienie. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
aWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest dopeÆnieniem. Tzz'6
  DopeÆnienie bliºsza. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
jWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest dopeÆnieniem bliºszym. Uzè'4
  DopeÆnienie dalsze. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
iWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest dopeÆnieniem dalszym. Vzê'$
  Okolicznik. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
bWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest okolicznikiem. Wzx
'4
  Okolicznik miejsca. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
jWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest okolicznikiem miejsca. Xzê'0
  Okolicznik czasu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
hWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest okolicznikiem czasu. Yzä'4
  Okolicznik sposobu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
jWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest okolicznikiem sposobu. Zzê'8
  Okolicznik przyczyny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
lWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest okolicznikiem przyczyny. [zî'.
  Okolicznik celu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
gWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest okolicznikiem celu. \zé'4
  Okolicznik warunku. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
jWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest okolicznikiem warunku. ]zê'>
  Okolicznik przyzwolenia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
oWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest okolicznikiem przyzwolenia. ^zÆ'4
  Okolicznik stopnia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
jWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  jest okolicznikiem stopnia. _zê'>
  Nie jest czæ₧ciå zdania. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
gWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  nie jest czæ₧ciå zdania. Dzû'2
  Zdanie pojedyncze. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
`Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest pojedyncze. «zz░zç
'J
  Zdanie pojedyncze oznajmujåce. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
vWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem pojedynczym oznajmujåcym. «zÆ▒zº'J
  Zdanie pojedyncze oznajmujåce. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
vWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem pojedynczym oznajmujåcym. «zÆ▒zº'J
  Zdanie pojedyncze rozkazujåce. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
vWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem pojedynczym rozkazujåcym. «zÆ│zº'N
  Zdanie pojedyncze wykrzyknikowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
wWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem pojedynczym wykrzyknikowe. «zû┤z½'0
  Zdanie podrzædne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
hWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym. «zx╕zì
'F
  Zdanie podrzædne podmiotowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
tWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym podmiotowym. «zÄ╣zú'J
  Zdanie podrzædne orzecznikowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
vWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym orzecznikowym. «zÆ║zº'H
  Zdanie podrzædne przydawkowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
uWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym przydawkowym. «zÉ╗zÑ'L
  Zdanie podrzædne dopeÆnieniowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
wWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym dopeÆnieniowym. «zö╝z⌐'L
  Zdanie podrzædne okolicznikowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
wWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym okolicznikowym. «zö╜z⌐'\
  Zdanie podrzædne okolicznikowe miejsca. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym okolicznikowym miejsca. «zñ╛z╣!'X
  Zdanie podrzædne okolicznikowe czasu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
}Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym okolicznikowym czasu. «zá┐z╡'\
  Zdanie podrzædne okolicznikowe sposobu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym okolicznikowym sposobu. «zñ└z╣!'`
  Zdanie podrzædne okolicznikowe przyczyny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
üWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym okolicznikowym przyczyny. «z¿┴z╜#'V
  Zdanie podrzædne okolicznikowe celu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
|Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym okolicznikowym celu. «z₧┬z│'\
  Zdanie podrzædne okolicznikowe warunku. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym okolicznikowym warunku. «zñ├z╣!'f
  Zdanie podrzædne okolicznikowe przyzwolenia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
äWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym okolicznikowym przyzwolenia. «z«─z├&'\
  Zdanie podrzædne okolicznikowe stopnia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
Wybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem podrzædnym okolicznikowym stopnia. «zñ┼z╣!'4
  Zdanie wspóÆrzædne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
jWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem wspóÆrzædnym. «z|╚zæ'B
  Zdanie wspóÆrzædne Æåczne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
rWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem wspóÆrzædnym Æåcznym. «zè╔zƒ'P
  Zdanie wspóÆrzædne przeciwstawne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
yWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem wspóÆrzædnym przeciwstawnym. «zÿ╩z¡'F
  Zdanie wspóÆrzædne wynikowe. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
tWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem wspóÆrzædnym wynikowym. «zÄ╦zú'H
  Zdanie wspóÆrzædne rozÆåczne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
uWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem wspóÆrzædnym rozÆåcznym. «zÉ╠zÑ'F
  Zdanie wielokrotnie zÆoºone. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
sWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dane zdanie  jest zdaniem wielokrotnie zÆoºonym. «zÄΦzú'0
  Grupa orzeczenia. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
jWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  naleºy do grupy orzeczenia. q{ë',
  Grupa podmiotu. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
  
hWybierajåc tæ opcjæ przez naci₧niæcie klawisza Enter uznajemy, iº dany wyraz  naleºy do grupy podmiotu. r{à'=
  Osobowa forma czasownika. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
A
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci czasownika takie jak: ? - rodzaj;
 - liczba,
 - czas,
 - strona,
 - osoba,
 - tryb.
 
\Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju. Wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
√yi
'-
  Liczebnik gÆówny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
J
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci liczebnika gÆównego takie jak: & - przypadek,
 - rodzaj,
 - liczba.
 
\Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju. Wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
σyYd}{	'5
  Liczebnik porzådkowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
L
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci liczebnika porzådkowy takie jak: & - przypadek,
 - rodzaj,
 - liczba.
 
\Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju. Wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
µyad}à	'1
  Liczebnik zbiorowy. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
L
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci liczebnika zbiorowego takie jak:  - przypadek.
 
\Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju. Wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
τy]d}ü	'-
  Zaimek rzeczowny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
I
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci zaimka rzeczownego takie jak: & - przypadek,
 - rodzaj,
 - liczba.
 
\Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju. Wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
ΩyYd}z	'/
  Zaimek Przymiotny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
J
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci zaimka przymiotnego takie jak: & - przypadek,
 - rodzaj,
 - liczba.
 
\Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju. Wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
δy[d}}	'+
  Zaimek liczebny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
H
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci zaimka liczebnego takie jak:  - przypadek,
 - rodzaj.
 
\Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju. Wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
φyWd}w	')
  Zaimek zwrotny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
G
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci zaimka zwrotnego takie jak: 
 - rodzaj.
 
\Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju. Wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
εyU'I
  ImiesÆów przymiotnikowy czynny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
Z
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci imiesÆowu przymiotnikowego czynnego takie jak: & - przypadek,
 - liczba,
 - rodzaj.
 
\Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju. Wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
±yu#d}º	'I
  ImiesÆów przymiotnikowy bierny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
Z
W okienku tym naleºy okre₧liì wÆa₧ciwo₧ci imiesÆowu przymiotnikowego biernego takie jak: & - przypadek,
 - liczba,
 - rodzaj.
 
\Dokonuje siæ tego za pomocå odpowiednich podokienek wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranych opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì pewnej wÆasno₧ci np. rodzaju. Wówczas wybieramy  opcjæ "Nieokre₧lony".  
≥yu#d}º	'!
  PrzysÆówek. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
3
W okienku tym naleºy okre₧liì stopieñ przysÆówka.  
8Dokonuje siæ tego za pomocå podokienka wyboru. Akceptacja nastæpuje  w wyniku naci₧niæcia przycisku <OK>, natomiast wyj₧cie z okienka bez zaakceptowania  wybranej opcji przez naci₧niæcie przycisku <Koniec> lub klawisza ESC. Czasem  z kontekstu nie moºna okre₧liì stopnia. Wówczas wybieramy opcjæ "Nieokre₧lony".  
÷yI
'G
  Egzamin - Rozbiór Gramatyczny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
x
Jak sama nazwa wskazuje naleºy dokonaì rozbioru gramatycznego  danego zdania. Operacje przebiegajå podobnie jak w trybach  ìwiczenia czæ₧ci mowy. Jedynå zmianå jest to, ºe menu  pojawiajåce siæ przy selekcji wyrazów zawiera wszystkie moºliwe  czæ₧ci mowy. Dodatkowo program automatycznie wstawia na listæ  wszystkie wyrazy ze zdania, aby uºytkownik o jakich₧ nie zapomniaÆ.   
'A
  Egzamin - Rozbiór Logiczny. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
▒
Jak sama nazwa wskazuje naleºy dokonaì rozbioru logicznego  danego zdania. Operacje przebiegajå podobnie jak w trybach  ìwiczenia czæ₧ci zdania. Jedynå zmianå jest to, ºe menu  pojawiajåce siæ przy selekcji wyrazów zawiera wszystkie moºliwe  czæ₧ci zdania. Dodatkowo w menu istnieje pozycja "Nie  jest cz. zdania", która powinna byì przypisywana np. spójnikom i  innym czæ₧ciom mowy, które nie majå jasno okre₧lonej roli w  zdaniu.  
 
'
  Egzamin. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
z
Naleºy dokonaì rozbioru logicznego, gramatycznego oraz okre₧liì typ zdania.  SÆuºå do tego odpowiednio przyciski: <Logiczny>, <Gramat.>, <Typ>.  Niestety nie istnieje moºliwo₧ì zamiany zdania na inne. Brak jest równieº  podpowiedzi oraz odpowiedzi. Typ zdañ losowanych przez program do egzaminu i  rozbiorów: logicznego i gramatycznego moºna okre₧liì w konfiguracji programu.   
 
''
  Inne odmienne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
#
Do "innych odmiennych" zaliczamy:  - zaimki,
 - liczebniki.
 
 
ΘyNΣyY
'#
  Nieodmienne. ▄
  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
)
Do nieodmiennych czæ₧ci mowy zaliczamy: L - przysÆówki,
 - przyimki,
 - spójniki,
 - wykrzykniki,
 - partykuÆy.
 
  
÷yP
≈y_°yl∙yy·yë	'x}	                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        $┤                    {α╙ßΓπ                                                                                                                                                                                                                                            ╓┤e╡y╢ê║                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                J╝┘╜═¥÷                                                                                                                                                                                        τ
                                                                                                                                                                                                ╛
-                δ                ▒                t        =                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Q                                                            √                                                                                                                            º                                                                                                    ~                                    |]4                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    @                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        ∞╡¢ j#%                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                ₧&            Fσ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            ┘╛.╬¡≈                                                                                                                                                                                        6                                                                                                                                                                                                    s(                {+                ▐,                C.        v/                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                1                                                            °3                                                                                                                            P5                                                                                                    ∞8                                        t;?=                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    =?                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                â╠╘▀é                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    VÆ&ö                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    +û                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                ╓@                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            µ╔▌╒╥CkDE╒EèF?G╬G|H-I▐IëJ1K╞KëLbM;N°N▐O╗PVQδQ~RS«AiB-C                                                                                                                                                                                                                                                                                            ░SBTδT        ¥U2V∩V¥W+X┐XPYZ┤Zo[!\╣\j]^»^^_`╢`kab└b~c                                                                                                                                                -d                                                                                                                                                                            πdïeaf7g
h            Φhûifj<klΦl┴m▓n¥oÄpàqmr^s^t        Ouv═v¼w|x                                                                                                            Oy                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                z╔z                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Ç╩Ñ▌r    ú}╜ßü        δâå     ê+è         îfÄ            ¼É                n{                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                ;	ÿó(72&;│_îeαhûiûmÖo▄q╥vqxzn{╢~â┬ç∞ï└Ä┘æCÿ;í╔ª>¬┼«<╢ù║                                                                                ╙ùTÿ                                                                                                                                                                                                º└¥┴¡╟ù╩Ç═╧÷╤l╙ï╒6▌≈▌)▀╟α^ΣµÄταΦUφ
⌡2≈M∙`p9	g
ç[╥»s                                                                                                                                                                                                                                                                                        ╒¥                Kß#ú'ª-$2Ö5÷=τ@            ┘CÆTªX/\µc═k╠mSpⁿr¢v±yπ~²ä>ê        ╒è#ÆföMûÿ                                                                                                            √Ö                                                                                                    vƒ                                    fí6ó[ú                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    ºñ
ª█ª                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    áº        ¬                S¡m«»/░▒#▓                        