PACKET-RADIO W PRAKTYCE

<lead>O zastosowaniu Amigi w krótkofalarstwie nie pisano juû od
dawna. Ze wzglëdu na ograniczonâ objëtoôê Magazynu AMIGA oraz aby
nie naduûywaê cierpliwoôci Naczelnego, postanowiîem sië
ograniczyê do opisu chyba najlepszego w tej chwili programu do
packet-radio, jakim jest Amicom, oraz podania tylko najbardziej
ogólnych i niezbëdnych wiadomoôci na temat tej emisji w sposób
moûliwie prosty, miejscami nawet "îopatologiczny". Poniewaû czëôê
Czytelników moûe nie wiedzieê, "czym to sië je", zacznë od
odpowiedzi na pytanie: "jak to wyglâda z punktu widzenia osoby
siedzâcej przy klawiaturze?"

<a>Paweî "Vulpes" Wojtasiïski SP9XUS

<txt>Pomijajâc szczegóîy techniczne, o których póúniej, jest to
zwykîa rozmowa, tyle ûe zamiast mówiê, edytujemy swojâ wypowiedú
w górnej linii ekranu (tzw. okno edycji). Gdy tekst jest gotowy,
wysyîamy go do adresata, wciskajâc klawisz [Enter]. Równoczeônie
w oknie odbiorczym ukazuje sië nasz tekst i pojawiajâ sië
wypowiedzi naszego rozmówcy skierowane do nas. Dziëki temu caîy
czas widzimy, co korespondent do nas napisaî i co my mu
odpisaliômy. Oczywiôcie moûemy prowadziê îâcznoôê równoczeônie z
kilkoma róûnymi osobami, bëdâcymi na konkretnej czëstotliwoôci,
przy czym w danym momencie widzimy na ekranie przebieg îâcznoôci
tylko z jednâ z nich. Informacje przychodzâce od innych osób sâ
przez komputer zapamiëtywane. Jeôli chcemy napisaê coô do innego
rozmówcy albo zobaczyê, co on napisaî do nas, mamy moûliwoôê
przeîâczania tzw. kanaîów, czyli mówiâc proôciej, moûemy wybieraê,
która z prowadzonych przez nas rozmów jest aktualnie pokazywana
na ekranie. Oczywiôcie to, co napiszemy w danym kanale, jest
przekazywane tylko do tej osoby, z którâ na danym kanale
rozmawiamy (od tej zasady sâ wyjâtki, ale o tym póúniej).

Naleûy pamiëtaê, ûe kanaî jest tworzony programowo i ogólnie
mówiâc sprowadza sië to do wybierania przez program (ze
wszystkiego, co jest przez radio odbierane) tylko tego, co jest
przeznaczone dla nas. Nastëpnie informacje te sâ sortowane ze
wzglëdu na to, kto je nadaî, i zapamiëtywane. W momencie gdy
wybieramy dany kanaî, na ekranie wyôwietlane jest tylko to, co
wysîaîa do nas osoba, z którâ na danym kanale rozmawiamy, oraz
to, co my do niej napisaliômy.

O czym moûna rozmawiaê? Wîaôciwie o wszystkim, oczywiôcie z
zachowaniem pewnych ogólnie obowiâzujâcych norm. Co wiëcej,
jeûeli zbierze sië kilka osób, to moûna otworzyê tzw. kóîeczko,
czyli îâcznoôê, w której to, co napiszemy, trafia do wszystkich
uczestników, a i my odbieramy wszystkie ich wypowiedzi, opatrzone
informacjâ, od kogo pochodzâ. W praktyce jest to doôê podobne do
kanaîu IRC, ale tutaj jedna ze stacji musi peîniê funkcje "wëzîa"
takiej îâcznoôci. Moûna równieû przesyîaê sobie "dane binarne",
czyli wszelkiego rodzaju zdjëcia, dúwiëki, teksty, programy itp.
Co waûniejsze, moûna to robiê na jednym kanale, równoczeônie
prowadzâc rozmowy na kilku innych. Oprócz tego wszystkiego moûna
korzystaê z BBS-ów i tzw. bramek internetowych, czyli stacji
umoûliwiajâcych korzystanie z dobrodziejstw internetu.

Teraz garôê danych technicznych. Wszystko, co jest przesyîane
przez Packet-Radio, jest grupowane w paczki informacji, zwane
czësto "ramkami". Paczka taka zawiera informacje o tym, kto jâ
nadaî, dla kogo jest przeznaczona, przez jakie stacje
przekaúnikowe ma przejôê, a przez jakie juû przeszîa, numer,
dîugoôê i sumë kontrolnâ oraz oczywiôcie wîaôciwe dane. Na
przykîad, jeûeli wysyîamy do znajomego tekst o dîugoôci 100
znaków, to moûe on zostaê wysîany w jednej ramce o dîugoôci 100
bajtów albo w kilku odpowiednio krótszych paczkach. Waûne jest,
ûe w kaûdej takiej paczce jest jej numer, co pozwala poskîadaê
przychodzâce dane w sensownâ caîoôê. Dodatkowo dziëki sumie
kontrolnej moûna sprawdziê poprawnoôê odebranych danych. Jeûeli
ramka zostaîa odebrana poprawnie, to adresat automatycznie
potwierdza jej przyjëcie nadajâc ramkë kwitujâcâ. Jeûeli
natomiast w odebranej ramce nie zgadza sië suma kontrolna, to
zostaje nadana ramka ûâdania powtórzenia (niektóre programy w
takiej sytuacji uznajâ, ûe dana ramka nie zostaîa odebrana i nic
nie nadajâ). Jeûeli nadawca nie otrzyma potwierdzenia odbioru, to
uznaje, ûe ramka w ogóle nie zostaîa odebrana i po pewnym czasie
samoczynnie jâ powtarza, natomiast gdy adresat kilka razy pod
rzâd nie potwierdzi tej samej ramki, to poîâczenie uznaje sië za
zerwane.

Poniewaû jednak program musi wiedzieê, z kim chcemy rozmawiaê,
najpierw musimy zainicjowaê poîâczenie. Zaczynamy od wybrania
któregoô z wolnych kanaîów, a nastëpnie wydajemy polecenie
woîania z podaniem znaku interesujâcej nas stacji oraz
ewentualnych przekaúników po drodze. Woîanie wyglâda w ten
sposób, ûe program co jakiô czas nadaje ramkë woîania,
zawierajâcâ wyîâcznie informacje, kto i kogo woîa oraz przez
jakie stacje przekaúnikowe ma ona zostaê nadana dalej. Pierwszâ
odpowiedziâ, jakâ moûemy otrzymaê, jest brak odpowiedzi, czyli
sytuacja, w której woîana stacja nie odpowiada na nasze
wywoîania. Oznacza to, ûe albo nas nie odbiera, albo w ogóle jest
nie wîâczona. Drugâ odpowiedziâ moûe byê ramka trybu rozîâczenia.
Oznacza ona, ûe z danâ stacjâ nie jesteômy poîâczeni i ûe nie
oczekuje ona od nas ûadnych ramek. W tym konkretnym wypadku
oznacza to, ûe stacja woîana nie ma juû wolnego portu, do którego
mogîaby nas podîâczyê, czyli ûe nasz korespondent nie chce (albo
nie moûe) rozmawiaê równoczeônie z wiëkszâ liczbâ korespondentów.
Oprócz tego moûemy otrzymaê jeszcze ramkë synchronizacji, która
oznacza, ûe zostaliômy przez woîanâ stacjë przyjëci.

Natomiast przerwanie poîâczenia sprowadza sië wîaôciwie tylko do
wysîania ramki rozîâczenia, na którâ odpowiedziâ jest albo ramka
synchronizacji, albo ramka trybu rozîâczenia. Ramka rozîâczenia
powtarzana jest aû do otrzymania którejô z tych odpowiedzi. Jeôli
mimo kilku powtórek tej ramki program nie otrzymaî odpowiedzi, to
îâcznoôê zostaje uznana za zerwanâ, a nie rozîâczonâ, i
powtarzanie ramki jest zakoïczone. I jeszcze jedna informacja.
Przekaúnikiem moûe byê kaûda stacja, pracujâca na danym kanale,
pod warunkiem, ûe ma takâ opcje wîâczonâ. Dobrym zwyczajem jest
jednak wczeôniejsze poîâczenie sië ze stacjâ, której chcemy uûyê
jako przekaúnika, i zapytanie operatora, czy i jak odbiera
interesujâcâ nas osobë oraz czy moûemy sië przez niego poîâczyê.
Powód takiego postëpowania jest doôê prosty. Moûe sië okazaê, ûe
próbujemy woîaê korespondenta, którego stacja wybrana przez nas
na przekaúnik w ogóle nie sîyszy i z którym nie jest w stanie sië
poîâczyê, co jest trochë bez sensu, a niektórych operatorów moûe
draûniê. Oczywiôcie zasada ta dotyczy tylko stacji prywatnych, a
nie stacji ustawionych specjalnie w celu peînienia funkcji
przekaúnika.

Co jest do tego potrzebne? Przede wszystkim komputer, licencja
krótkofalarska oraz coô, co potrafi nadawaê i odbieraê w pasmach
krótkofalarskich (nie wspominam tutaj o CB-radiu, poniewaû nie
jest to "moja dziaîka", ale prawie wszystko, o czym piszë, moûna
tam zastosowaê). Oprócz tego niezbëdny jest takûe modem i
oprogramowanie.

Najprostszy modem (tzw. Baycom) byî juû opisywany na îamach
Magazynu AMIGA. Osobiôcie korzystam z modemu, dziaîajâcego na
identycznej zasadzie, tyle ûe zrobionego na bazie ukîadu
scalonego AM7911, który daje to samo, ale jest znacznie bardziej
skomplikowany i teoretycznie nieco bardziej odporny na
zakîócenia. Modemy tego typu sâ modemami w peînym tego sîowa
znaczeniu, potrafiâ jedynie przeksztaîciê sygnaî przychodzâcy z
odbiornika na postaê zjadliwâ dla komputera oraz wytworzyê sygnaî
zjadliwy dla nadajnika. Caîa praca zwiâzana z dekodowaniem
przychodzâcych danych oraz z ich wysyîaniem jest wykonywana przez
komputer. Zaletâ tego typu modemów jest ich cena oraz prostota,
natomiast wadâ wymagania stawiane komputerowi. Na A500 modemy
tego typu przewaûnie dziaîajâ, ale doôê czësto sië zdarza, ûe
"gubiâ" dane. Dodatkowo zarówno w czasie nadawania, jak i odbioru
moûe wystâpiê blokowanie klawiatury, nie mówiâc juû o innych
programach dziaîajâcych w tle.

Drugim typem modemów sâ tak zwane TNC. Jest to oddzielny komputer
przewaûnie poîâczony na staîe z modemem typu Baycom i montowany w
tej samej obudowie. Zajmuje sië on dekodowaniem odbieranych
danych i przesyîaniem ich do komputera w moûliwie prostej i
uûytecznej formie (czyli informacje, co i kto nadaî), dziëki
czemu znacznie go odciâûa. Nadawanie takûe jest znacznie
uproszczone, poniewaû komputer wysyîa tylko informacjë, co i do
kogo naleûy wysîaê, a modem martwi sië o caîâ resztë. Wadâ tych
modemów jest ich znaczna komplikacja, a co sië z tym wiâûe, i
cena. Zaletâ natomiast znacznie mniejsze wymagania stawiane
komputerowi, do zwykîego "pogadania sobie" wystarczy jakikolwiek
terminal ze zîâczem RS-232. Potrafiâ one równieû pracowaê jako
skrzynki na listy (czyli bardzo proste BBS-y), w ogóle nie
podîâczone do komputera.

Trzecim typem modemów, zdecydowanie najdroûszym, sâ "multimode
controllers", czyli modemy, które wôród wielu róûnych rzeczy
potrafiâ takûe odbieraê Packet-Radio. Ja uwaûam, ûe dokîadnie to
samo moûna uzyskaê za pomocâ kilku prostszych modemów
specjalizowanych, co przewaûnie bëdzie znacznie taïsze, a moûe
daê lepsze wyniki.

Aby moûna byîo korzystaê z Packet-Radio, potrzebny jest jeszcze
odpowiedni program. Najlepszym programem dla Amigi (z tych, które
znam) jest Amicom. Pozwala on korzystaê zarówno z modemu Baycom,
jak i TNC, a co najwaûniejsze, jest to "freeware", o ile nie
stosujemy go do celów komercyjnych. Co on potrafi? Przede
wszystkim moûna sobie pogadaê, ale poza tym umoûliwia przesyîanie
danych binarnych w tzw. trybie auto, zgodnym z pecetowskimi
programami SP7 i SP9. Dodatkowo jeûeli w trakcie transmisji
poîâczenie zostanie zerwane, umoûliwia on kontynuacjë od momentu,
w którym to nastâpiîo. Moûe równieû peîniê funkcje "wëzîa",
kóîeczka oraz pracowaê jako przekaúnik retransmitujâcy sygnaîy
innych stacji.

W chwili pisania tego tekstu Amicom byî dostëpny w wersji 2.2, w
formie archiwum spakowanego lha. Do korzystania z programu
wystarczy modem Baycom i "goîa" A500, jednak do komfortowej pracy
niezbëdny jest twardy dysk i przynajmniej A1200. Jeûeli
zamierzamy równoczeônie korzystaê z innych programów, to A1200 z
twardym dyskiem moûe sië okazaê niewystarczajâca, gîównie ze
wzglëdu na iloôê wolnej pamiëci.

Sama instalacja jest doôê prosta i sprowadza sië do rozpakowania
archiwum i przegrania katalogu fonts na dysk bootujâcy oraz
katalogu (z ikonâ) "Amicom" w interesujâce nas miejsce. Nastëpnie
musimy program skonfigurowaê, czyli uruchamiamy dowolny edytor
tekstu i wczytujemy nim zbiór "konfig.ac" z katalogu "Amicom".
Nastëpnie w linijkach zaczynajâcych sië od podanych poniûej
wyrazów zmieniamy zgodnie z opisem zawartoôê cudzysîowu
(oczywiôcie to, co podaîem w cudzysîowach, jest wyîâcznie
przykîadowe i w konkretnym archiwum moûe tam byê wpisane coô
innego).

MYCALL "Nocall" -- w miejsce nocall (lub tego, co tam jest
wpisane) wpisujemy swój znak.

MYNAME "Anonymous" -- zmieniamy Anonymous na swoje imië.

DRIVER "Host.drv" -- teraz musimy ustaliê, jaki mamy modem,
jeûeli jest to Baycom, to wpisujemy BayCom.drv. W wypadku TNC
podajemy Host.drv lub KISS.drv, zaleûnie od tego, który z tych
trybów modem obsîuguje. Wiëkszoôê modemów obsîuguje obydwa
protokoîy, ale zawsze pozostaje nam metoda prób i bîëdów bâdú
instrukcja obsîugi modemu.

REMOTEDIR "Amicom/remote" -- wpisujemy peînâ ôcieûkë dostëpu do
katalogu, do którego dajemy innym dostëp przez radio.

AUTOSAVEDIR "Amicom/bin" -- wpisujemy peînâ ôcieûkë dostëpu do
katalogu, w którym bëdâ automatycznie nagrywane dane rozpoznane
jako tzw. 7plus (o tym póúniej).

EDITOR "Utilities/Microemacs" -- wpisujemy ôcieûkë dostëpu do
dowolnego edytora tekstu. Jest to bajer umoûliwiajâcy szybkie
wczytanie edytora przez wybranie polecenia Editor z menu Amicoma.

Teraz czas na trzy bardziej zaawansowane ustawienia. Teoretycznie
powinny byê dobrze ustawione, ale na wszelki wypadek w
cudzysîowach podam najprawdopodobniejsze wartoôci. (UWAGA!
Wartoôci liczbowe podawane sâ bez cudzysîowów!)

SERDEVICE "serial.device" -- wpisujesz nazwë urzâdzenia, na które
bëdâ wysyîane dane dla modemu. Dotyczy to wyîâcznie TNC, Baycom
MUSI byê podpiëty do oryginalnego portu serial Amigi. Jeûeli
modem masz podîâczony do dodatkowego portu RS-232, to tutaj
podajesz nazwë sterownika (patrz instrukcja do tego portu).

SERUNIT 0 -- podajesz numer portu, do którego jest podpiëty modem
TNC, patrz opis SERDEVICE.

SERBAUDRATE 9600 -- Prëdkoôê transmisji miëdzy modemem a
komputerem. Oczywiôcie dotyczy wyîâcznie TNC, a konkretne dane
muszâ byê w instrukcji do modemu.

Poniûsze parametry powinny byê ustawione prawidîowo, zgodnie z
tym, co podajë poniûej (nie ma sensu, abyô ustawiaî inne
wartoôci, szczególnie jeôli nie rozumiesz ich opisu):

MODEMBAUD 1200 -- prëdkoôê wysyîania danych przez modem;

MODEMFLAGS 0 -- zaleûne od uûytego sterownika modemu;

MAXFRAME 7 -- maksymalna liczba "ramek" wysyîana w jednym
"wejôciu w eter" do korespondenta (z przedziaîu 1-7);

PACLEN 256 -- dîugoôê pojedynczej "ramki" (z przedziaîu 16-256);

i na koniec jeszcze jedna bardzo waûna linijka:

TNC 0 "T 12" -- wartoôê liczbowa (w tym wypadku 12) okreôla czas
pomiëdzy wîâczeniem nadajnika a rozpoczëciem transmisji.

Parametr o tyle waûny, ûe jeôli transmisja zostanie rozpoczëta
przed "ustabilizowaniem" sië nadajnika, to jej poczâtek nie
zostanie w ogóle nadany, natomiast podanie wartoôci zbyt duûej
spowoduje, ûe niepotrzebnie bëdziemy zajmowaê kanaî. Osobiôcie
mam ustawiony ten parametr na 30, czyli linijka wyglâda
nastëpujâco: TNC 0 "T 30". Niestety, ten parametr trzeba dobraê
eksperymentalnie. Najprostsza metoda polega na ustawieniu go na
poczâtku na np. 50, nastëpnie îâczymy sië z jakimô znajomym i
rozkazem [esc] T <liczba> zmniejszymy go, aû korespondent
zasygnalizuje nam problemy z odbiorem naszych ramek. W tym
momencie zwiëkszamy go o ok. 10-15% (do w miarë okrâgîej liczby)
i wpisujemy na staîe do pliku konfiguracyjnego. Uwaga praktyczna:
najlepiej jest znaleúê kogoô z odbiornikiem dajâcym duûe
opóúnienie przy odblokowywaniu dúwiëku po pojawieniu sië sygnaîu
(duûy czas wyîâczenia ukîadu blokady szumu).

Powinniômy jeszcze sprawdziê, czy przypadkiem w archiwum nie ma
zbioru "logbook.ac" i jeûeli jest, skasowaê go, poniewaû bëdzie
zawieraî dane dotyczâce cudzych îâcznoôci. We wîaôciwym momencie
Amicom sam stworzy ten zbiór, wpisujâc tam nasze dane. Pozostaje
jeszcze regulacja poziomu sygnaîu z modemu, którâ najproôciej
jest przeprowadziê "na uchometr", czyli poprosiê znajomego, aby
porównaî poziom naszego sygnaîu z innymi stacjami (najlepiej z
lokalnym BBS-em) i uregulowaê modem na moûliwie podobnâ gîoônoôê.
Moûe sië jeszcze okazaê konieczne dobranie poziomu sygnaîu
przychodzâcego z radia do modemu. Modem najczëôciej podpina sië
do wyjôcia sîuchawkowego odbiornika, wiëc regulacja ta sprowadza
sië do eksperymentalnego znalezienia poziomu gîoônoôci, przy
której modem odbiera najlepiej. Tutaj znowu uwaga praktyczna.
Niektóre modemy (np. mój) odbierajâ poprawnie w dwóch poîoûeniach
regulatora gîoônoôci, miëdzy którymi znajduje sië martwa strefa.
Co gorsza, czëôê stacji jest odbierana lepiej w pierwszym
poîoûeniu, czëôê w drugim. W takiej sytuacji pozostaje jedynie
zapamiëtanie obydwu poîoûeï i ustawianie gîoônoôci zaleûnie od
tego, z kim rozmawiamy. Ustawienie poôrednie nie wchodzi wtedy w
rachubë, bo przestaniemy odbieraê kogokolwiek. (Cdn.)