AMIGOWE SIECI Jednym z kîopotów w profesjonalnym wykorzystywaniu Amigi byî zawsze problem tworzenia na Amigach maîych sieci lokalnych. Czy tak jest nadal? Stanisîaw Szczygieî (Stanley) Ûadna z dotychczas produkowanych Amig nie jest wyposaûona w elementy, pozwalajâce na îatwe stworzenie sieci. Ani firmowe, dostarczane wraz z Amigami, oprogramowanie, ani konstrukcja sprzëtowa nie uîatwiaîy rozwiâzania problemu. Próbâ jego rozwiâzania byîy karty sieciowe, opracowane jeszcze przez Commodore. Pierwsze dziaîaîy dobrze, kilka nastëpnych konstrukcji równieû, ale... wszystkie miaîy jednâ, bardzo powaûnâ, wadë. Byîy drogie. Pojawiîy sië teû ciekawe rozwiâzania, opracowane przez samych uûytkowników Amig: Twin Express, ParNET, z czasem ProNET... Te z kolei nie byîy kosztowne, ale nie nadawaîy sië do bardziej profesjonalnych zastosowaï. Tworzenie sieci lokalnych to naprawdë waûne zagadnienie. Wymiana danych miëdzy dwoma lub kilkoma stanowiskami, wspólne korzystanie z dostëpnych zasobów danych na dyskach, wspóîdzielenie drukarek, a takûe problemy ochrony danych, zabezpieczenia ich przed dostëpem osób niepowoîanych, moûliwoôê îâczenia z innymi sieciami (na przykîad z sieciami Novell czy Internet) -- to wszystko wymaga i wiedzy, i odpowiedniego oprogramowania. Moûliwych rozwiâzaï jest juû kilka. Czas wiëc najwyûszy dokîadnie omówiê dostëpne konstrukcje i oceniê je pod kâtem ich przydatnoôci. Zanim jednak omówië samo oprogramowanie, warto popatrzeê na róûne konstrukcje sieci i opisaê ich wymagania. Jakie warunki musi speîniaê oprogramowanie, aby taka sieê byîa bezpieczna w uûyciu? Typowe sieci dla Amigi Najbardziej typowym rozwiâzaniem jest po prostu poîâczenie dwu Amig w celu wymiany danych miëdzy nimi. Zamkniëta konstrukcja Amigi nie uîatwia demontaûu twardych dysków, stâd jeôli zachodzi koniecznoôê wymiany danych miëdzy dwoma Amigami, rozsâdnym rozwiâzaniem staje sië ich poîâczenie w "minisieê". Takie poîâczenie -- tymczasowe czy nawet dîuûsze -- wykorzystuje sië najczëôciej w domach, na copy party, czy teû w innych sytuacjach. Zadaniem utworzonej w celu prostej wymiany danych sieci jest jedynie moûliwie jak najszybsze i wiarygodne przeniesienie danych. Nie ma wîaôciwie ûadnej koniecznoôci chronienia zasobów przed dostëpem osób trzecich, nie ma teû koniecznoôci wspólnego wykorzystywania drukarki. Tego typu sieê jest najprostszâ konstrukcjâ, szczególnie gdy dotyczy tylko dwu Amig. Nieco trudniej przyjdzie juû jednak skonstruowaê podobnâ sieê dla wiëcej niû dwu komputerów. Niemniej, moûliwoôci takiej sieci wykluczajâ jâ z jakichkolwiek zastosowaï poza czysto nieprofesjonalnymi, tworzonymi dla domowych potrzeb. Jeôli chcemy stworzyê sieê profesjonalnâ, np. do biura, wówczas napotykamy na znacznie wiëcej problemów. Po pierwsze taka sieê z caîâ pewnoôciâ obejmie przynajmniej kilka komputerów. Po drugie konieczne jest zapewnienie uûytkownikom odpowiedniego ôrodowiska pracy. Co to oznacza? Ano, musimy zapewniê ochronë danych: róûni uûytkownicy muszâ mieê moûliwoôê zabezpieczenia wîasnych zbiorów przed innymi uûytkownikami. Konieczne jest stworzenie odpowiednich mechanizmów, udostëpniajâcych z serwera okreôlone pliki dla okreôlonych osób, a takûe stopniowanie moûliwoôci ich wykorzystania przez odpowiednie prawa dostëpu: czy sâ tylko do przeglâdania, czy jest moûliwoôê ich kasowania, zmiany nazwy itp. Powstaje koniecznoôê wprowadzenia mechanizmu kont osobowych dla kaûdego uûytkownika, menedûera zasobów plikowych i dostëpu do nich, mechanizmu ochrony danych -- najczëôciej za pomocâ haseî. Bardzo waûnym staje sië teû problem wspóîdzielenia drukarki lub kilku drukarek, a wiëc nieuchronne jest wprowadzenie menedûera druku i mechanizmu kolejkowania zadaï drukarkowych. Stworzona sieê musi dawaê moûliwoôê dalszej rozbudowy, a nawet wspóîîâczenia z innymi sieciami. Kwestia odpowiedniej szybkoôci wymiany danych staje sië teû tutaj znacznie powaûniejsza niû w prostych domowych sieciach. Jak widaê, profesjonalna sieê wymaga od sprzëtu i oprogramowania znacznie wiecej, niû tylko przekazywania plików. Róûny moûe byê stopieï zabezpieczenia danych, róûnie okreôlone mogâ byê zasady dostëpu do plików czy do drukarki -- zawsze jednak problemy te w mniejszym lub wiëkszym stopniu wystëpujâ. Czy na Amidze sâ wiëc dostëpne mechanizmy do budowy takiej sieci? Amigowe oprogramowanie sieciowe Jak juû na poczâtku artykuîu wspomniaîem, powstaîo kilka programów realizacji sieci dla Amigi. Najwiëcej jest oczywiôcie programów do realizacji sieci najprostszych: a wiëc do wzajemnego îâczenia dwu (i tylko dwu!) Amig. Do najbardziej popularnych naleûâ: Twin Express, pozwalajâcy na poîâczenie Amig przez kabel szeregowy, Amiga Turbo Net, ParNET, wykorzystujâce port równolegîy, ProNET -- pozwalajâcy na wykorzystywanie zarówno portu szeregowego, jak i równolegîego. Ten ostatni, jako jedyny z wymienionych, potrafi takûe obsîuûyê wiëcej niû tylko dwie poîâczone ze sobâ Amigi! Wszystkie te programy byîy juû opisane na îamach Magazynu, stâd teraz tylko kilka sîów na ich temat. Twin Express jest jednym z najstarszych rozwiâzaï. Wykorzystuje do poîâczeï port szeregowy. Obsîuga nastëpuje z poziomu programu sterujâcego, za poôrednictwem kilku dostëpnych komend. Nie ma moûliwoôci przesyîania podkatalogów ani stosowania tzw. jokerów przy zaznaczaniu plików. Generalnie wiëc interfejs obsîugi nie naleûy do najwygodniejszych. Transmisja danych potrafi sië teû czasem "zawiesiê". Szybkoôê przesyîania danych -- okoîo 20 KB/s. Amiga Turbo Net -- spotkaîem sië tylko z wersjâ demonstracyjnâ, pozwalajâcâ na przekazywanie plików o dîugoôci do 50 KB. Odpowiednio skonstruowany kabel przekazuje dane przez port równolegîy. Program obsîugi ma interfejs w stylu dawnego opusa: z jednej strony zasoby lokalne, z drugiej zasoby podîâczonej Amigi... Atrakcyjny wyglâd, niezîy w dziaîaniu, choê "nie trawi" koôci AGA -- trzeba przeîâczaê komputer wyposaûony w takie koôci. Do tego samego typu programów naleûy takûe LinkIt! -- nowy program komunikacyjny miëdzy Amigami. Îâczy dwie Amigi przez port szeregowy lub równolegîy, podobnie wyposaûony w interfejs typowy dla programów kopiujâcych pozwala na wymianë danych. Jako bonus istnieje w nim takûe moûliwoôê automatycznego "tîumaczenia" plików z wybranych formatów na inne (np. GIF na IFF, teksty PC na Amigë, DXF na format Imagine). Istnieje moûliwoôê poîâczenia Amigi z pecetem za pomocâ tego pakietu -- oprogramowanie dla PC wymaga jednak OS/2 lub Windows 95 (dîugie nazwy!). Zupeînie inne dziaîanie majâ natomiast programy z serii ParNET. Zainstalowane odpowiednie sterowniki powodujâ juû naprawdë tworzenie "minisieci". Po poîâczeniu i zainicjalizowaniu pracy dyski podîâczonego komputera sâ widoczne na pierwszym komputerze tak, jakby byîy podîâczone bezpoôrednio do niego! Na ekranie Workbencha automatycznie pojawiajâ sië ikony dysków, katalogów, poîâczenie jest wiëc niejako przezroczyste dla systemu. ProNET to znacznie udoskonalona wersja ParNET-u, pozbawiona wielu jego wad -- dziaîajâca generalnie wedîug tego samego schematu. ProNET umoûliwia jednak w przeciwieïstwie do ParNET-u poîâczenie wiëkszej liczby Amig, a tym samym stworzenie juû caîkiem rozbudowanej sieci. Szybkoôê poîâczeï okoîo 20-30 KB/s. Ostatnie wymienione programy tworzâ juû rzeczywiôcie namiastkë prawdziwych sieci. Dostëp do plików jest naturalny dla systemu, nie trzeba ûadnych dodatkowych narzëdzi (programów) do przekazywania danych, istnieje moûliwoôê nadzorowania pracy komputerów, czy teû zdalnej ich obsîugi. Programy obsîugi automatycznie nadzorujâ wymianë danych miëdzy poszczególnymi komputerami, tak jak wîaônie czyniâ to normalne sieci. Niestety, nie ma ûadnych mechanizmów wielodostëpu, czyli mechanizmu kont dla pracy wiëkszej liczby osób, brak jest teû wîaôciwie jakichkolwiek mechanizmów ochrony danych. Da sië jednak wykorzystaê podîâczone do serwerów (wyîâcznie!) drukarki -- warto wspomnieê, ûe w Pronecie moûe byê zainstalowanych kilka serwerów. Zbyt powolna jest takûe dla potrzeb profesjonalnych transmisja danych. Envoy W spadku po Commodore pozostaî nam jednak bardzo ciekawy pakiet o nazwie Envoy. Stanowi on niejako podsumowanie prac dawnego wîaôciciela Amigi w zakresie zastosowaï sieciowych. Jest to bowiem ni mniej, ni wiëcej, tylko peîen, profesjonalny pakiet oprogramowania, pozwalajâcy na poîâczenie dwu lub wiëcej Amig! Poîâczenie moûe byê dokonane przez dowolny port lub kartë do Amigi, której sterownik jest zgodny ze standardem obsîugi SANA-II -- commodore'owskiej definicji zasad pracy sterowników dla ôrodowiska sieciowego. Definicja ta i ten standard jest przestrzegany nadal. Envoy umoûliwia wiëc de facto poîâczenia w dowolny sposób: kartami sieciowymi, portem równolegîym (LIANA, PLIP), portem szeregowym (SLIP, PPP)... Konieczne jest jedynie, aby sterownik do îâcza byî zgodny ze standardem SANA. Envoy stanowi klasyczny przykîad tzw. sieci peer-to-peer (kaûdy z kaûdym). Sieci takie sâ obecnie brdzo rozpowszechnione (np. LANTASTIC dla komputerów PC). Envoy jest dostëpny jako produkt komercyjny. Village Tronic rozprowadza go miëdzy innymi w pakiecie Liana wraz z kablem do poîâczenia dwu Amig przez port równolegîy, czy teû wraz z kartâ sieciowâ Ariadne (dystrybucja obydwu w Polsce -- Eureka). Ktoô sië moûe zapyta: po co interesowaê sië Lianâ, jeôli za pomocâ portu równolegîego moûna znacznie taniej (i nawet szybciej) poîâczyê sië przez ProNET? To fakt. Zasada pracy jest niemal identyczna -- Envoy daje nam jednak wszystkie mechanizmy potrzebne do skonstruowania profesjonalnej sieci. Mamy mechanizm tworzenia kont osobistych wraz z moûliwoôciâ wprowadzenia ochrony hasîem. Mamy moûliwoôê peînej specyfikacji obszarów danych, udostëpnianych z serwera (serwerów). Mamy mechanizm obsîugi druku i jego kolejkowania (takûe z wykorzystaniem kilku drukarek). Mamy teû praktycznie nieograniczonâ moûliwoôê rozbudowy sieci o dalsze jednostki, jak teû wzajemnego îâczenia kilku róûnych sieci, tworzenia podsieci itp. Wykorzystanie do pracy sterowników sieciowych SANA otwiera nam drogë do wykorzystywania w poîâczeniach kart sieciowych dla szybkich poîâczeï, a w warunkach profesjonalnych sieci sâ jedynym rozwiâzaniem dla szybkiej komunikacji. Sîowem, wszystko to, co trzeba. Niestety, za profesjonalizmem idzie takûe koszt: Envoy jest znacznie droûszy od popularnych rozwiâzaï shareware (czyli np. ParNET-u). Podsumowanie Warto jednak wiedzieê, ûe i dla Amigi istniejâ programy, pozwalajâce na tworzenie sieci. Zarówno maîych, lokalnych, jak i duûych, profesjonalnych, z ochronâ danych. Potrzeby okreôlajâ nam same, po jakie naleûy siëgnâê oprogramowanie, aby stworzyê sieê adekwatnâ do potrzeb. Niewâtpliwie Envoy wymaga znacznie gîëbszej wiedzy przy tworzeniu sieci niû te proste rozwiâzania, jednak otrzymywane efekty sâ tego warte. A sprawa kosztów teû jest do pewnego stopnia dyskusyjna: dobre oprogramowanie sieci dla peceta (ów wspomniany Lantastic) kosztuje okoîo 5 razy droûej niû kompletny pakiet Ariadne! Przy tym Lantastic daje ograniczenia w postaci liczby moûliwych stanowisk (im wiëcej, tym droûej; maksimum 255 stanowisk), gdy tymczasem Envoy nie ma takich ograniczeï, a za wyjôciowâ cenë tego pecetowego oprogramowania moûemy stworzyê piëciokomputerowâ sieê na kartach Ethernet na Amigach (dodatkowo na kaûdej Ariadne otrzymujemy "w prezencie" dwa porty równolegîe, moûna wiëc bez przeszkód podîâczaê dalsze Amigi przez port równolegîy!), obsîugiwanâ przez Envoy... Nie jest wiëc tak úle, jak niektórzy piszâ. Malkontenci oczywiôcie stwierdzâ, ûe karty sieciowe dla Amig sâ bardzo drogie i przede wszystkim trudno dostëpne. To teû nie jest do koïca prawdâ: zajmë sië jednak tym tematem w innym artykule. Amigowe sieci lokalne moûna wiëc stworzyê. Moûliwe jest skonstruowanie sieci o dowolnej strukturze, szybkiej, wygodnej, prostej, a oprogramowanie shareware'owe (ParNET, ProNET), choê nie zapewnia nam wszystkiego, za bardzo niskâ cenë daje moûliwoôê tworzenia maîych, sprawnych sieci dla niewygórowanych potrzeb. Nie ma sië wiëc czego wstydziê, jeôli bëdziemy chcieli, zawsze moûemy Amigi wîâczyê do sieci (i to nie tylko elektrycznej).