PageStream v. 3.0 ----------------- DTP PRAWIE NA SERIO Amiga nigdy nie byîa komputerem, który jednoznacznie kojarzyî sië ze skîadaniem i îamaniem tekstów, czyli po prostu z DTP. PageStream 2.2, niewâtpliwie najlepszy program naleûâcy do tej grupy, pozostawaî daleko w tyle za innymi programami znanymi z komputerów PC, Maców i Atari ST/TT. Jarosîaw Horodecki Z tego powodu twórcy PageStreama zdecydowali sië odôwieûyê swój juû bardzo przestarzaîy produkt i wydaê nowâ jego wersjë, czyli PageStreama 3.0. Nie miaî to byê jednak po prostu poprawiony i rozszerzony poprzedni program, ale coô zupeînie nowego, caîkowicie zmienionego, usprawnionego i znacznie bardziej rozbudowanego. Sâdzë, ûe PageStream 3.0 speînia w duûej czëôci oczekiwania, jakie pokîadaê moûna w ôredniej klasy programie sîuûâcym do tworzenia wîasnych publikacji. Historia PageStreama 3.0 jest juû bardzo dîuga. Program ten miaî sië ukazaê juû dwa lata temu, ale jego autorzy po dziô dzieï majâ jeszcze przed sobâ sporo roboty. Aby wiëc nie zniechëciê potencjalnych nabywców, firma SoftLogic postanowiîa wydaê pierwszâ wersjë 3.0, w której, niestety, prawie nic nie dziaîaîo. W ten prosty sposób zostaîy sprzedane pierwsze kopie PageStreama w nowej wersji. Od tego czasu we w miarë regularnych odstëpach zaczëîy sië pojawiaê kolejne wersje tego programu, wydawane jako dostëpne dla wszystkich update'y, które automatycznie wprowadzaîy do posiadanej zarejstrowanej wersji odpowiednie poprawki. Na przestrzeni tych kilku lat ukazaîy sië wiëc wersje a, b, c, d, e, f, g, h, h2 oraz i. Nastëpna zapowiadana ma byê ostateczna i mieê numer 3.1. Zajmijmy sië jednak istniejâcym juû programem, czyli PageStreamem 3.0i. Przede wszystkim trzeba powiedzieê, ûe z PageStreama 2.2 nie zostaîo tutaj wîaôciwie nic. Zmienione sâ opcje, ich rozplanowanie, wyglâd interface'u uûytkownika i sposób rozîoûenia plików systemowych na dysku. Instalacja programu jest niezmiernie prosta, a dokonuje sië jej za pomocâ standardowego amigowego installera. Po wybraniu opcji dla nie zaawansowanych uûytkowników caîoôê instalowana jest automatycznie, moûna teû oczywiôcie instalowaê tylko wybrane skîadniki pakietu wybierajâc opcjë dla uûytkowników zaawansowanych. Podczas instalacji tworzone sâ katalogi, w których umieszczane sâ róûnego rodzaju pliki. Gîówny katalog systemowy nazwany jest SoftLogic. To wîaônie w nim mieszczâ sië wszystkie pliki niezbëdne dla pracy PageStreama. Obok niego tworzone sâ katalogi przeznaczone dla uûytkownika: Fonts, Documents, Text oraz Graphic, których zastosowanie nietrudno chyba odgadnâê. W gîównej ôcieûce znajdzie sië takûe katalog Help, zawierajâcy pliki pomocy on-line oraz Macors z gotowymi makroinstrukcjami, których zbiór sam uûytkownik moûe oczywiôcie rozszerzyê. Gîównâ czëôê pakietu stanowiâ jednak trzy programy: PageStream3, BME -- edytor obrazków bitmapowych, oraz PageLiner -- prosty edytor tekstu. Najwaûniejszy jest oczywiôcie pierwszy. Ôwiadczy o tym równieû jego dîugoôê -- ponad 1,5 MB. Nie moûna powiedzieê, ûe PageStream3 jest programem prostym i o niewielkich wymaganiach. Jest wrëcz przeciwnie. Wîaôciwie minimalna, potrzebna do jego sensownego dziaîania, konfiguracja to raczej szybszy procesor MC68030 oraz minimum 8 MB pamiëci Fast. Zalecana jest takûe karta graficzna, dziëki której w trybie 256-kolorowym odôwieûanie ekranu jest znacznie szybsze niû w wypadku koôci AGA. Naprawdë znacznie podwyûsza to komfort pracy. Ponadto korzystanie z systemu CyberGFX umoûliwia uruchomienie PageStreama nawet na ekranie 24-bitowym. O takich drobiazgach, jak dobry, co najmniej 15-calowy monitor, nie wspomnë. Powaûna praca wymaga powaûnych nakîadów. Przejdúmy jednak do moûliwoôci samego programu, a sâ one niemaîe. Jak juû wspomniaîem, teoretycznie PageStream3 jest programem dysponujâcym sporymi moûliwoôciami. Ustëpuje wprawdzie duûym pakietom dla Maców czy pecetów, jednak do niektórych, nawet powaûnych, zastosowaï nadaje sië doskonale. W praktyce jednak obecna, jeszcze nie skoïczona wersja ma trochë braków, o których równieû postaram sië wspomnieê. Pierwsza czynnoôê, jakâ wykonujemy tworzâc dokument, to okreôlenie wielkoôci i innych podstawowych parametrów strony. Wielkoôê moûna wybraê spoôród kilku róûnych standardowych ustawieï, jak na przykîad A3, A4, A5, US Letter, Compact Disc, czy teû C6 Evelope (koperta). Moûna teû samodzielnie zdefiniowaê dowolne rozmiary, choêby nawet 5 na 5 metrów i wiëcej. Moûna teû wybraê pionowâ lub poziomâ orientacjë strony, a takûe formë dokumnetu jednostronnâ lub dwustronnâ -- przydatnâ na przykîad w wypadku ksiâûek. Ustaliê teû moûna wielkoôê pola roboczego oraz marginesów, a takûe liczbë szpalt oraz wielkoôê podziaîki. Przy czym oznaczenie szpalt na stronie nie ma ûadnego wpîywu na ich faktycznâ liczbë, ustawianâ w polach tekstowych. W tym wypadku jest to tylko uîatwienie dla uûytkownika. Juû po ustawieniu parametrów strony mogâ one byê oczywiôcie takûe póúniej dowolnie modyfikowane. Kolejnâ sprawâ przy tworzeniu duûych dokumentów jest ich podziaî. PageStream3 oferuje standardowe funkcje, czyli podziaî caîego dokumentu na rozdziaîy oraz podrozdziaîy, automatycznâ numeracjë stron z uwzglëdnieniem stron w podrozdziaîach oraz róûnych sposobów zapisu numerów stron (cyframi arabskimi, rzymskimi, sîowami) oraz róûnych sposobów prowadzenia numeracji. Moûna teû zdefiniowaê tzw. master page, czyli strony, na bazie których tworzone sâ kolejne strony w ramach danego rodziaîu lub teû caîego dokumentu. Strony te zawieraê mogâ dowolne obiekty. Moûna dziëki temu np. zdefiniowaê staîâ szatë graficznâ dla stron ksiâûki czy czasopisma, co niewâtpliwie znacznie upraszcza pracë. Oczywiôcie nie ma obowiâzku ich tworzenia, moûna oczywiôcie kaûdâ stronë konstruowaê od poczâtku w ogóle z tej moûliwoôci nie korzystajâc. Gdy wielkoôci stron i struktura dokumentu sâ zdefiniowane, przechodzimy do nanoszenia na poszczególne strony tekstów grafiki oraz róûnych innych obiektów, skîadajâcych sië na caîoôê publikacji. Moûliwoôci PageStreama3 sâ w tym wzglëdzie niewâtpliwie doôê duûe. Zacznijmy od tekstów. Istniejâ dwa sposoby umieszczania ich na stronie. Pierwszy wymaga utworzenia specjalnych ramek tekstowych, w których nastëpnie umieszczane sâ teksty, drugi natomiast to bezpoôrednie pisanie tekstu na stronie bez uûywania ûadnych ramek. Oba te sposoby majâ oczywiôcie konkretne zastosowania. Ramki tekstowe uûywane sâ do wszystkich rodzajów dîuûszych tekstów, takich jak sama treôê ksiâûki czy artykuîu, wszelkie leady, przypisy itp. Tekst umieszczany w ramkaach oraz same ramki podlegaê mogâ oczywiôcie wielu modyfikacjom. Zacznijmy od samego tekstu. Przede wszystkim wiëc dowolnie zmieniana moûe byê czcionka, z jakiej korzystamy. Kaûda litera, wyraz, zdanie, czy teû akapit mogâ mieê przypisanych szereg atrybutów okreôlajâcych krój czcionki, jej wielkoôê w punktach drukarskich, szerokoôê znaków, wielkoôê odstëpów miëdzy nimi, a takûe ich kolor. Moûna teû zmieniaê standardowo zdefiniowane dla danej czcionki kerningi, a takûe modyfikowaê sposób regulacji wielkoôci odstëpów przy formatowaniu tekstu. Oczywiôcie kaûda czcionka takûe moûe wystëpowaê w kilku postaciach. Moûna wîâczaê takie opcje, jak pogrubienie, podkreôlenie, pochylenie, dodatkowa ramka, cieï, negatyw, indeksy górne lub dolne. W ramach kaûdej z tych opcji moûna takûe regulowaê róûne parametry, jak choêby stopieï pochylenia, czy teû wielkoôê linii podkreôlajâcej. Istnieje teû szereg funkcji zwiâzanych z tekstem, a majâcych nieco szersze znaczenie, odnoszâcych sië raczej do caîych paragrafów lub wiëkszych fragmentów tekstu. W ramach takich wyznaczonych bloków zmieniaê moûna odlegîoôci miëdzy wierszami, sposób formatowania (do lewej, do prawej, centrowanie oraz wypeînianie do peînego wiersza), przenoszenie wyrazów, rozmiary marginesów oraz wciëê na poczâtku akapitów. Moûna takûe modyfikowaê wielkoôê tabulatorów, a takûe dodawaê do nich wypeînienia, co jest bardzo przydatne na przykîad przy tworzeniu róûnych zestawieï liczbowych. Do wszystkich tych wymienionych opcji jest niezwykle îatwy dostëp. Moûna je modyfikowaê zarówno korzystajâc z opcji zawartych w okienkach, jakie pojawiajâ sië po wybraniu odpowiednich pozycji z rozwijanych menu, jak i korzystajâc ze znajdujâcych sië na dolnej listwie najwaûniejszych parametrów, które moûna natychmiast zmieniaê. Dziëki temu nie trzeba za kaûdym razem wchodziê do menu i zatwierdzaê dokonanych wyborów, co znacznie usprawnia pracë. Obok wymienionych juû przeze mnie modyfikacji, jakich dokonywaê moûna na samym tekôcie, dostëpne sâ równieû opcje, które odnoszâ sië do samej ramki z tekstem, traktowanej jako obiekt. Przede wszystkim moûna wiëc zmieniaê wielkoôê i ustawienie ramki tekstowej na kilka sposobów: po prostu przesuwajâc jâ po ekranie za pomocâ myszki lub w identyczny sposób zmieniajâc jej rozmiary, wpisujâc z klawiatury lewy-górny oraz prawy-dolny róg ramki lub jej szerokoôê i wysokoôê albo procent jej poprzedniej wysokoôci i szerokoôci. Moûna takûe ustaliê przezroczystoôê ramki, a takûe odstëp miëdzy znajdujâcymi sië w niej szpaltami tekstu oraz liczbë tychûe szalt, która w tym wypadku ma juû wpîyw na rozplanowanie tekstu w ramach danej ramki. Podobnie jak przy samym tekôcie, tak i w tym wypadku wszystkie te parametry moûna modyfikowaê równieû z poziomu listwy pomocniczej, umieszczonej w dolnej czëôci ekranu. Ramki tekstowe mogâ byê równieû w dowolny sposób obracane lub przekrzywiane. Aby ustaliê stopieï modyfikacji, naleûy po prostu wpisaê okreôlonâ wartoôê w stopniach, o jakâ obiekt ma byê odwrócony. Oczywiôcie zawartoôê ramki, czyli po prostu tekst, równieû jest odpowiednio obracana. Niestety, w obecnej wersji PageStreama3 opcje te nie sâ dopracowane i niektóre wielkoôci obrotów prowadzâ do uzyskania doôê dziwnych rezultatów. Pozostaîe opcje dostëpne dla ramek sâ typowe równieû dla wszystkich innych rodzajów obiektów. Moûna wiëc zmieniaê kolor i sposób ich wypeînienia, ewentualnie dodaê obramowanie o dowolnym kolorze lub wzorze, moûna takûe wstawiaê je do innych ramek tekstowych i oblewaê je zawartym w nich tekstem z obu stron, tylko z prawej lub lewej strony lub tylko od góry i od doîu. Teoretycznie moûna teû kaûdy obiekt "zakotwiczyê" w wyznaczonym miejscu tekstu, co jednak w obecnej wersji, niestety, jeszcze nie dziaîa. Wspomniaîem jednak równieû o nieco innym sposobie wpisywania tekstów, a mianowicie bezpoôrednim ich umieszczaniu na powstajâcej stronie. Moûliwoôê ta przydatna jest gîównie do tworzenia tytuîów oraz duûych napisów. Wpisany w ten sposób tekst jest sam caîoôciowo traktowany jako obiekt. Oczywiôcie w trybie wpisywania tekstu moûna go dowolnie modyfikowaê, podobnie jak tekst "ramkowy", choê niektóre opcje, jak na przykîad sposób formatowania, dziaîajâ nieco inaczej. Gdy traktujemy ten tekst jako obiekt, moûna go podobnie jak ramki dowolnie obracaê i pochylaê, choê w tym wypadku opcje te dziaîajâ juû zupeînie dobrze. Dodatkowo dostëpne jest narzëdzie nazwane TextFX, a wprowadzone jako zewnëtrzny moduî w wersji "i" PageStreama. TextFX umoûliwia îatwe wykonanie wielu interesujâcych efektów, jak wyginanie liter, robienie z tekstu okrëgu, czy teû tworzenie efektownej fali. Efektów tych w aktualnej wersji jest 44, przy czym czasami mogâ byê zmieniane niektóre parametry. Pozostaîe opcje dziaîajâ tak samo, jak w wypadku innych obiektów. Te pozostaîe obiekty to przede wszystkim figury geometryczne, których w PageStreamie3 dostëpnych jest sporo. Poza najprostszâ z nich moûna takûe skorzystaê z piëciu bardziej zîoûonych gîównych typów obiektów: prostokâta, okrëgu, wielokâta, îamanej oraz figury tworzonej na bazie rëcznie rysowanej linii. Najmniej opcji dostëpnych jest w wypadku îamanej. Po jej narysowaniu moûna juû tylko zmieniaê jej wymiary. Nieco wiëksze moûliwoôci sâ natomiast przy pozostaîych obiektach. Tworzâc prostokât, moûna ustaliê wyglâd jego kantów, które mogâ byê po prostu kâtem prostym, ale takûe îukiem wypukîym bâdú wklësîym, zwykîym ôciëciem kâta lub dodatkowym wciëciem do ôrodka. Moûna oczywiôcie ustaliê wielkoôê tych modyfikacji. Okrâg natomiast daje moûliwoôê narysowania standardowej figury o tej nazwie, ale takûe îuku od zadanego do zadanego kâta oraz îuku z zamkniëciem za pomocâ odcinków przechodzâcych przez ôrodek okrëgu. Najbardziej fantazyjne ksztaîty uzyskuje sië natomiast przez modyfikacje parametrów wielokâta. Oprócz oczywiôcie liczby kâtów, da sië ustaliê jego wyglâd. Moûe to byê zwykîy wielokât, ale takûe gwiazda albo figura skîadajâca sië z îuków wewnëtrznych lub zewnëtrznych. Oczywiôcie w wypadku kaûdego z tych obiektów moûna skorzystaê ze wszystkich funkcji, o których wspomniaîem przy omawianiu ramek tekstowych. Na koniec omówienia najwaûniejszych funkcji edycyjnych trzeba jeszcze wspomnieê o moûliwoôci korzystania z obrazków. Dostëpnych formatów jest kilkanaôcie. Z tych popularniejszych warto wymieniê IFF ILBM, GIF, TIFF, BMP, JPEG, PCX. Dostëpne sâ teû formaty rysunków wektorowych, czyli miëdzy innymi EPS oraz IFF DR2D. Rysynki sâ oczywiôcie traktowane jak zwykîe obiekty i dostëpne sâ dla nich wszystkie inne funkcje dla obiektów, o których juû wspomniaîem. Oprócz tego obrazki umieszczane sâ w specjalnych ramkach, których rozmiary takûe moûna zmieniaê, a wczytany obrazek w dowolny sposób przemieszczaê. Dziëki temu juû wczytany do dokumentu obrazek moûna nieco zmodyfikowaê, obcinajâc na przykîad zbëdne fragmenty bez zmieniania wymiarów obrazka. Moûna równieû okreôliê wielkoôê i rodzaj ramki, która oblewana bëdzie tekstem. Jest teû kilka innych funkcji, których jednak ze wzglëdu na ograniczone miejsce nie bëdë w stanie opisaê. Na koniec zostaî jeszcze problem wydruku. Skorzystaê moûna z jednego z czterech gîównych sterowników: Epson, Fargo, HewlettPackard, IFF ILBM, PostScript lub Preference. W ramach tych kategorii do wyboru jest oczywiôcie przynajmniej po kilka róûnych urzâdzeï. Przy ustalaniu parametrów wydruku moûna ustawiê wielkoôê strony, magazynek drukarki, z którego bëdziemy korzystaê, liczbë DPI, sposób interpretacji koloru, rodzaj ditheringu, a takûe ustawienie wydruku na papierze. Opcje te zaleûne sâ jednak od wybranego sterownika. Na przykîad dla PostScriptu ustala sië lpi dla poszczególnych skîadowych koloru oraz opcje dotyczâce pliku postscriptowego, a nie ustala sië DPI. Gîówne menu wydruku pozwala natomiast ustaliê tryb drukowania (szaroôci, kolor, separacja barwna), sposób wydruku (negatyw, lustro) oraz kilka innych opcji, w tym równieû tych dotyczâcych rozbarwieï i wydruku do pliku postscriptowego dla naôwietlarki. Jak widaê z powyûszego opisu, PageStream3 jest narzëdziem o doôê duûych moûliwoôciach. Nie zdoîaîem oczywiôcie wspomnieê o wszystkim, trudno jednak w tak krótkim tekôcie omowiê dokîadnie tak rozbudowany program. Nie wspomniaîem o makroinstrukcjach, moûliwych sposobach konfiguracji interfejsu uûytkownika, czy teû równieû bardzo waûnych skîadnikach pakietu, jakimi sâ BME oraz PageLiner. Mam nadziejë jednak, ûe tym i tak doôê dîugim opisem choê w niewielkim stopniu oddaîem stopieï skomplikowania programu i wieloôê dostëpnych w nim opcji. Jeûeli Czytelnicy wyraûâ zainteresowanie PageStreamem3, niewâtpliwie wrócë jeszcze do tego tematu.