RATOWANIE TWARDYCH DYSKÓW Twardy dysk to niewâtpliwie jeden z droûszych elementów komputera. Nawet zauwaûalna w ciâgu ostatnich kilku miesiëcy obniûka cen nie wpîynëîa istotnie na cenë tych urzâdzeï. Awaria twardego dysku zawsze wiëc jest silnym uderzeniem "po kieszeni". Jest jednak moûliwoôê przynajmniej czëôciowego uratowania uszkodzonego twardego dysku. Stanisîaw Szczygieî (Stanley) Zacznijmy od usystematyzowania kîopotów z twardymi dyskami. Wôród typowych uszkodzeï najczëstsze to: -- uszkodzenie elektroniki napëdu, -- uszkodzenie mechaniczne noônika, -- uszkodzenie napëdu talerza, -- uszkodzenie ukîadu gîowicy. Postawmy sprawë jasno: uszkodzenie jakiejkolwiek czëôci dysku, zwiâzanej z ukîadem prowadzenia gîowicy, czy teû samej gîowicy, jest wîaôciwie nienaprawialne. Naprawy takiej moûe sië podjâê wyîâcznie producent, a jej koszt moûe byê porównywalny z cenâ nowego dysku. Wiâûe sië to bowiem z koniecznoôciâ zapewnienia sterylnoôci wnëtrza dysku, czyli specjalnych warunków serwisu, nie wspominajâc o technologicznych kwestiach dokîadnoôci kalibrowania i zestrajania caîoôci po wymianie uszkodzonych elementów. Wîaôciwie ta sama uwaga odnosi sië do wymiany silnika napëdu talerza -- sâ to zwykle liniowe silniki, bezpoôrednio napëdzajâce talerz, których wymiana równieû zmusza do otworzenia napëdu. Pozostajâ wiëc juû tylko dwa typy uszkodzeï. Uszkodzenie elektroniki dysku ma të wadë, ûe dysk z miejsca staje sië bezuûyteczny. Jest jednak moûliwoôê jego naprawy. Oczywiôcie najczëôciej nie wchodzi w grë naprawianie samej elektroniki -- zbyt duûo jest tam ukîadów specjalizowanych, nietypowych, czyli po prostu nie do zdobycia, ani nawet do zdiagnozowania. Moûna jednak spróbowaê kupiê inny dysk tego samego typu, na przykîad z nieodwracalnie uszkodzonym noônikiem bâdú gîowicâ, lecz z nie uszkodzonâ elektronikâ! Wówczas, jeôli bëdziemy mieli odrobinë szczëôcia, przeîoûenie pîytki elektroniki z jednego dysku do drugiego powinno pozwoliê na ponowne uruchomienie dysku, i to w peîni sprawnego. Kîopot oczywiôcie polega na samym zdobyciu dysku tego samego typu, modelu, no i kosztujâcego tyle, by reperacja opîacaîa sië bardziej niû zakup nowego dysku. Uszkodzenia noônika Najczëstszymi jednak uszkodzeniami dysku sâ uszkodzenia noônika magnetycznego. Róûne mogâ byê tego powody: pyîki kurzu we wnëtrzu dysku, uszkodzenie mechaniczne noônika, utrata wîasnoôci magnetycznych... Objaw jest generalnie taki sam: na dysku pojawiajâ sië bîëdy zapisu/odczytu, dysk nie daje sië w peîni sformatowaê (otrzymujemy dyski NDOS), w plikach pojawiajâ sië bîëdy... Tego typu uszkodzenia nie zawsze jednak wykluczajâ moûliwoôê korzystania z twardego dysku. Trzeba jednak i te uszkodzenia dokîadniej sklasyfikowaê. Jeôli bîëdy na dysku pojawiajâ sië w róûnych miejscach, bardzo szybko roônie ich liczba przy kolejnych testach -- wówczas najprawdopodobniejszym powodem kîopotów jest uszkodzenie gîowicy. Takiego uszkodzenia nie ma sensu naprawiaê -- dysk z uszkodzonâ gîowicâ jest caîkowicie stracony. Jeôli jednak bîâd lub bîëdy pojawiajâ sië w konkretnych miejscach na dysku i sâ tam stabilne, a tak jest na szczëôcie doôê czësto, taki dysk zwykle bëdzie moûna, choêby czëôciowo, odzyskaê. Warunkiem koniecznym jest jedynie, by bîâd nie znajdowaî sië na zerowej lub pierwszej ôcieûce dysku. Tam sâ bowiem zapisywane informacje o podziale dysku, z tych ôcieûek dysk sië inicjalizuje. Bîâd tam umiejscowiony równieû przekreôla szansë na odzyskanie choêby czëôci dysku. Jeôli jednak uszkodzenie znajduje sië "gîëbiej" na twardym dysku, wówczas dysk powinien daê sië choêby czëôciowo uratowaê. Ratowanie dysku z uszkodzonym noônikiem Pierwsza moûliwoôê ratowania dysku to peîne formatowanie low level, tzw. niskopoziomowe, i przeprowadzenie testu poprawnoôci pracy noônika dysku. Niestety, nie polecam w tym celu standardowego HDToolboxa. Jego procedury testujâce wykrywajâ tylko ewidentne bîëdy, wiëkszoôci albo nie wykrywajâc, albo po prostu wieszajâc sië na nich. Poprawnoôê moûemy sprawdziê opcjâ VERIFY DATA ON DRIVE z gîównego menu HDToolboxa. Znacznie lepiej pod tym wzglëdem zachowuje sië program firmy BSC, doîâczany do kontrolerów 508, 2008 czy do popularnego Tandema. Choê nie jest to wciâû ideaî, spisuje sië nad wyraz poprawnie. Jeôli znamy dokîadne poîoûenie bîëdów, moûemy je takûe rëcznie wpisê (dopisaê) do listy bîëdów dysku (Modify Bad Block List). Do bîëdów warto takûe zwykle dodaê pewien margines bezpieczeïstwa -- co najmniej jedna ôcieûka wczeôniej i póúniej. Dysku z opisanâ kompletnâ (czyli zawierajâcâ wszystkie bîëdy dysku!) tabelâ moûna teoretycznie uûywaê bez ograniczeï. Programy automatycznie bëdâ omijaîy uszkodzone obszary -- takûe program Format, pozwalajâc na poprawne zainicjalizownie partycji... Niestety, doôê czësto nie da sië tak îatwo tej sprawy zaîatwiê. Gîównie wynika to z niedoskonaîoôci procedur testujâcych w amigowych programach... Po prostu uszkodzonych miejsc nie da sië wpisaê w tabele bîëdów! Choê nie lubië pecetów, za najlepszy program do ratowania i testowania dysków uwaûam pecetowy Disk Manager. W nim doôê precyzyjnie moûemy okreôliê wystëpujâce na dysku bîëdy. Z tak otrzymanâ informacjâ powróêmy na Amigë i zainstalujmy nasz uszkodzony dysk. Moûemy to zrobiê dwojako: albo wpisaê rëcznie miejsca bîëdów do tabeli bad blocków i próbowaê uûywaê tak otrzymanego dysku (teoretycznie pozwala to na peîne wykorzystanie pozostaîej przestrzeni, nawet jako tylko jednej partycji), albo teû podzieliê dysk na obszary o prawidîowej strukturze noônika, rozdzielone obszarami uszkodzonymi. Aby spróbowaê tej drugiej opcji, przejdúmy w HDToolboxie do opcji zakîadania partycji. Musimy utworzyê partycje w ten sposób, by omijaîy one uszkodzone obszary dysku. Wskazane jest, by do miejsc uszkodzonych dodaê po kilka scieûek z kaûdej strony (bîëdy z czasem lubiâ rosnâê). Wówczas tak otrzymany dysk wprawdzie podzielony jest na kilka mniejszych czëôci, jest jednak w dalszym ciâgu uûyteczny! Obszary z bîëdami moûemy pozostawiê wolne (najbardziej wskazane) bâdú takûe z nich utworzyê partycje. Aby jednak nie przeszkadzaîy nam w pracy (gîupawe ikony DHx:NDOS), naleûy wyîâczyê opcjë AUTOMOUNT z menu Toolboxa przy tworzeniu partycji. Wówczas utworzone partycje z bîëdami po prostu nie zainstalujâ sië podczas startu komputera. Kilka uwag koïcowych Przede wszystkim musimy sobie zawsze zdawaê sprawë z jednego faktu: dysku z bîëdami noônika nigdy juû nie moûna traktowaê jako w peîni wiarygodnego, bez wzglëdu na powody, które doprowadziîy do uszkodzenia noônika. Zawsze bowiem moûe on powodowaê w dalszej pracy czy to uszkadzanie gîowicy, czy poszerzanie sië granicy obszarów bîëdów. Tak czy inaczej, jeôli na dysku raz powstaîy bîëdy, mogâ one powstawaê nadal. Odratowany dysk naleûy uznaê w dalszej eksploatacji wyîâcznie za pomocniczy, jako archiwum do przechowywania programów na krótko bâdú programów o nieduûej waûnoôci. A nie trzeba chyba nikomu tîumaczyê skutków padniëcia, po godzinnej czy nawet dîuûszej pracy, dysku z danymi, które sâ efektem dîugotrwaîych obliczeï, czy po prostu z punktu widzenia uûytkownika sâ bardzo cenne... Odratowany dysk z powodzeniem jednak moûna wykorzystaê na przykîad do instalacji gier, które i tak w kaûdej chwili ponownie moûemy odtworzyê, a ich ewentualna strata nie dotknie nas tak bardzo... Tam moûemy dokonywaê próbnych instalacji nowych programów, poznajâc ich funkcje przed docelowâ instalacjâ na gîównym dysku. Tam moûemy rozpakowywaê nowo otrzymane od znajomych archiwa programów i bezpiecznie sprawdzaê, czy nie ma w nich wirusów! Pamiëtaj -- odratowany dysk to jak samochód po wypadku. Nigdy juû nie bëdzie idealny.